Vonir bundnar við leiðtogafund aðildarríkja evrusvæðis á miðvikudag!

Þetta er ekki í fyrsta sinn sem menn spennast upp vegna krýsufundar leiðtoga evrusvæðis, en slík atburðarás átti sér stað þó nokkuð sinnum á sl. ári. En nú sennilega hefur þrýstingurinn aldrei verið meiri á stefnu Angelu Merkelar þýskalandskanslara.

Enn eina ferðina er orðið - Evrubréf! Þ.e. útgáfa skuldabréfa með sameiginlega ábyrgð allra ríkjanna, sem aðildarlönd í vanda myndu geta fengið á mun lægri vöxtum, út á bakábyrð alls evrusvæðis.

France, Germany Joust Over Euro Bonds

Þetta er leið sem fjölmargir hagfræðingar taka undir - en, fj. annarra hagfræðinga er einnig andvígur.

Nýr forseti Frakklands vill þau - og þ.s. áhugavert er, OECD leggur sitt á vogaskálarnar, og í ofanálag talar forstjóri AGS um þörf á að gera skuldir sameiginlegar - en leggur ekki til einhverja tiltekna aðferð.

Campaign for Joint Euro Bonds Builds

IMF Managing Director Christine Lagarde - "We consider that more needs to be done, particularly by way of fiscal liability-sharing, and there are multiple ways to do that,"

OECD joins call for eurozone bond

Pier Carlo Padoan, the OECD deputy secretary general - "We need to get on the path to issuance of euro bonds sooner rather than later."

Þannig að báðar þessar stóru stofnanir virðast nú segja, að þetta þurfi að gera, samtímis því að Frakkland er komið yfir girðinguna, og orðið hatrammur stuðningsaðili undir nýjum forseta.

OECD gaf einnig út endurskoðaða hagspá - OECD Slashes Euro-Zone Growth Forecast.

Markaðir virðast hafa fyllst aukinni bjartsýni út af þessum mikla þrýstingi, og hafa markaðir hækkað í dag þriðjudag, og í gær mánudag.

Slíkar hækkanir vegna vona tengdum leiðtogafundum sáust nokkrum sinnum á sl. ári - þannig að ef fundurinn er ekki skv. væntingum á morgun, munu markaðir að líkindum falla nokkuð stórt á fimmtudag og föstudag.

 

Ég er ekki bjartsýnn á evrubréf!

Ég er á því að miklu snjallara væri að láta Seðlabanka Evrópu veita aðildarríkjum með beinum hætti neyðarlán, heldur en að gefa út skuldabréf á sameiginlega ábyrgð.

En enginn mun geta boðið ódýrari lán en Seðlabanki Evrópu.

En þetta er breyting á ákvæðum innan sáttmála ESB sem varða Seðlabanka Evrópu, svo öll ríkin verða að vera sammála.

• En ég hef ákveðinn skilning á því af hverju þjóðverjar óttast evrubréfa hugmyndina.
• Og því, af hverju þeir sennilega munu blokkera allar slíkar hugmyndir á ráðstefnunni á morgun, þrátt fyrir verulega mikla aukningu á þrýsting.

Ég tek algerlega undir það, að nauðsynlegt er að - aðstoða ríki eins og Spán, Ítalíu, Portúgal, Írland og Grikkland - með því að veita þeim aðgang að ódýrum lánum.

En einungis Seðlabanki Evrópu getur ef hann fær prentunar-heimild til þess, lánað án þess að skapa meiri skuldaáhættu fyrir aðildarríki evrusvæðis - sem ekki eru enn komin sjálf í vandræði.

1. Það er vandi A, að meira að segja Frakkland og Þýskaland, skulda umtalsvert þ.e. milli 70-80% af þjóðarframleiðslu, og sameiginleg ábyrgð - ofan í allar aðrar ábyrgðir sem þessi ríki standa að baki, t.d. gagnvart neyðarlánakerfi evrusvæðis, sem bakhjarlar Seðlabanka Evrópu; er ef til vill skrefið of langt. Einhver takmörk eru á því hve miklar ábyrgðir meira að segja þau ríki standa undir, án þess að það skaði þeirra lánstraust.
2. Síðan er það spurning sem nokkrir hagfræðingar velta fram hvort það skapi ekki freistni vanda, hugsanlega - þegar land getur slegið lán út á ábyrgðir annarra?

• Hræðsla þjóðverja er að lenda í því að þurfa að standa undir skuldum allra hinna.
• Höfum í huga þeir eru þegar farnir að hafa áhyggjur af rúml. 600ma.€ Bundesbank hefur lánað til landa í vanda í gegnum Seðlabankakerfið. Í allt séu lánveitingar og ábyrgðir þjóðverjar - beinar sem óbeinar - upp á rúml. 1.000ma.€. Sem er mikið meira að segja í samhengi þýska hagkerfisins.

Ég hallast því að því að þjóðverjar og Angela Merkel í fararbroddi verði enn sem fyrr á fundinum á morgun, þver gegn öllum hugmyndum um sameiginlegar ábyrgðir á skuldir hinna ríkjanna.

En OECD og AGS nefna líka hugmyndir um að Seðlabanka Evrópu verði gefið meira svigrúm, til að veita lán til banka innan landa í vandræðum - en staða bankakerfisins í Evrópu er talið einna versti vandinn.

Ég bendi á þessa áhugaverðu grein: Europe Needs a Genuine Financial Union

• Höfundur bendir sérstaklega á þörfin á því, að kúpla á milli bankakrísunnar á evrusvæði og skuldakrísu tiltekinna landa.

• Þetta er alveg augljóslega rétt, því krísurnar víxlverka með neikvæðum hætti hvor á aðra.

• Sem dæmi getur ríkisstj. Spánar augljóslega ekki bjargað eigin bönkum, sem grefur undan þeirra trúverðugleika - um leið og vantraust á bönkunum skaðar einnig traust á ríkisstj. Spánar, og á móti að versnandi traust á Spánarstjórn - skaðar einnig traust manna á spönskum bönkum.

• Eitt það gagnlegasta sem unnt væri að gera, væriað taka þann kaleik að bera ábyrgð á bönkum yfir á sameiginlega stofnun - sem hefði næga fjárhaglega getu.

• Þá myndi slík vílxverkan geta horfið, sem myndi slá mjög verulega á evrukrísuna - þó svo að það myndi ekki vera lausn á skuldakreppu þeirra ríkja sem eru í vanda, þá myndi lausn á bankavandanum minnka til mikilla muna hættu á alvarlegri víxlverkan sem gæti leitt jafnvel til hruns evrunnar.

Ég held að mun líklegra sé að eitthvað útspil komi til að aðstoða banka í löndum þ.s. ríkisstjórnir ráða ekki við þann vanda hjálparlaust.

Einn möguleiki væri að gera björgunarsjóð evrusvæðis það mögulegt að lána beint til banka, án þess að nota ríkisstjórnir sem millilið. Seðlabanki Evrópu myndi geta verið bakhjarl hans - ef sjóðurinn fengi bankaleyfi, þ.e. yrði gerður að banka.

----------------

Þetta verður að koma í ljós.

 

Niðurstaða

Það er magnað hve lík umræðan er nú orðin í Evrópu því sem var cirka í nóvember og desember sl. Fjöldi fræðimanna kemur fram, sem skrifar um möguleikann á hruni evrunnar eða hvernig má ef til vill forðast slíka útkomu.

Og enn aftur er haldinn krísufundur ráðamanna evrusvæðis.

En hugsanlegt er að það komi einhverskonar útspil á morgun.

Ég á ekki von á evrubréfum svokölluðum.

En það eru einnig uppi hugmyndir um að aðstoða lönd sem ráða ekki við vanda eigin bankakerfa án þess, að fara í formlegt björgunarprógramm.

Ef það verður eitthvert útspil þá hallast ég að því að það mál sé líklegast til að fá einhverja nýja niðurstöðu.

Fylgjumst með fréttum á morgun!

 

Kv.

Er millileið fær í Grikklandi?

Ég rakst á áhugaverða grein á vef Financial Times eftir John Dizard: Everybody chill – Grexit is not really imminent. En hann virðist telja nokkurs konar millileið færa.

Mario Draghi seðlabankastjóri Evrusvæðis - Italy's Monti Says Europe, Greece Will Find a Solution - virðist einnig telja einhvers konar lendingu mögulega, þó hann leggi áherslu á að ekki sé unnt að slaka á í kröfum hvað varðar skuldir Grikklands, þá getur það einfaldlega verið "samningsstaða."

Draghi - ""Europe cannot abandon or even substantially undermine and reduce the commitments it asked of Greece" as part of its emergency loan programs. Still, he said. "I think an equilibrium will be found."" - ""It is the most fundamental mission of the [European Central Bank] … to see to it that the euro is safeguarded," Mr. Monti said. "Against this background, the ECB, the EU institutions and the Greek authorities … will find a solution," he said."

Leiðtogi Syriza flokksins var allt annað en hógvær - Defiant Message From Greece.

Alexis Tsipras - "A financial collapse in Greece would drag down the rest of the euro zone" - "Our first choice is to convince our European partners that, in their own interest, financing must not be stopped," - "but if they proceed with unilateral action on their side, in other words they cut off our funding, then we will be forced to stop paying our creditors, to go to a suspension in payments to our creditors."

Hann þá taka þann pól í hæðina, að þegar ríkisstj. hans hafnar því að grípa til frekari niðurskurðaraðgerða og launalækkana o.s.frv. - sem svokölluð þrenning mun líta á sem brot grískra stjv. á samningum um svokallaða björgun; þá muni það vera "unilateral action" þ.e. einhliða aðgerð mótaðilanna, ef þeir stöðva peningagreiðslur til Grikklands sem andsvar af þeirra hálfu.

Hótun Tsipras er skýr - að lýsa þá Grikkland greiðsluþrota.

Spurningin er - hvað gerist svo?

 

Hvað telur Dizard?

Hann telur að grísk stjv. þurfi ekki að skipta yfir í drögmu. En Tsipras ítrekar að hann vill halda landinu innan evru. Dizard telur að þrenningin sbr. "Troika" muni skera á lán til Grikkland þ.e. nánar tiltekið stjv. Grikklands. En hann bendir á, að þrenningin geti haldið áfram að greiða af lánum sjálf, þ.s. Grikkland hafi ekki enn fengið allt féð heldur hafi þrenningin möguleika að leggja fé inn á reikning undir hennar stjórn, og nota það til að greiða ímsum kröfuhöfum Grikklands.

Þannig geti þrenningin í reynd komið í veg fyrir að, neitun grískra stjv. á því að halda áfram með prógrammið, valdi óróa á fjármálamörkuðum.

Í kjölfarið muni grísk stjv. neyðast til að beita landið miklu mun harðari aðahaldsaðgerðum, þ.e. núlla af hallann á frumjöfnuði ríkissjóðs nær tafarlaust og hallann á viðskiptajöfnuði sem enn er til staðar, sem myndi þíða harðari launalækkanir og harðari niðurskurð en þrenningin hafi hingað til neytt upp á grikki.

Heima fyrir muni grísk stjv. geta greitt eigin starfsm., bótaþegum - með evrum annars vegar sem þau ná inn í gegnum skatta, og með því að afhenda skuldaviðurkenningar "IOU's." Slíkar skuldaviðurkenningar, muni verða nokkurs konar bráðabirgðagjaldmiðill og ganga þegar í stað kaupum og sölum, á afföllum.

• Eftir að hafa verið í verkfalli með þessum hætti í nokkra mánuði til ár, muni að hans mati grísk stjv. semja við þrenninguna á ný.

• Þá telur hann að samið verði annaðhvort um að, skuldaviðurkenningunum verði snarað í evrur á afföllum, eða að þeim sé snúið yfir í drögmur. Valkostir.

• Samtímis, verði samið um að Grikkland hefji greiðslur aftur af skuldum - en gegn því að þær séu færðar niður að hluta.

• Hvort sem niðurstaðan verði dragma eða evra áfram, muni það vera Evrópu í hag að Grikkland sökkvi ekki djúpt niður, og hann spáir því að í kjölfarið muni Grikkland fá aukinn aðgang að styrktarsjóðum Evrópusambandsins, og jafnvel sérstaka efnahagsaðstoð. 

• Hann telur að unnt myndi vera að halda bankakerfinu á Grikklandi í gangi, með því að takmarka úttektir - og heimila Grikkjum tímabundið að takmarka tilfærslur á fjármagni úr landi.

-------------------------------

Ég verð að segja, mér finnst það smá langsótt að Grikkir myndu fá að setja takmörkun á fjármagnstilfærslur - einfaldlega ekki síst vegna þess, að það fordæmi myndi geta verið freisting fyrir fleiri.

En ég get vel keypt það, þá skoðun hans, að það sé engin leið að Grikkir hefðu getað staðið við björgunarpógrammið.

En ég sé ekki að þrenningin muni samt vera fljót að viðurkenna að grikkir geti ekki greitt, en þetta snýr að þeim vanda að þ.e. ekki bara Grikkland sem er í vanda. Ef svo væri - þá myndi ég vera sammála Dizard, að þrenningin myndi taka þessu sem nokkurs konar tækifæri til að viðurkenna sannleikann tiltölulega auðveldlega. En hún er bundin í báða skó af því, að þurfa einnig að halda andlitinu gagnvart öðrum löndum í vanda - sem einnig hugsanlega myndu geta hugsað sér að fá afslætti af eigin skuldum, eða þá þægilegri greiðslukjör sem de facto væri einnig form af afslætti.

 

Hvað væri skynsamt?

• Ég er sammála því að gríska ríkið getur gefið út skuldaviðurkenningar, enda var sama úrræði beitt af Argentínu á sínum tíma, en það tók nokkurn tíma að framkvæma gjaldmiðilsskipti og þá kom smá tímabil þegar nær ekkert fé var til. Þá redduðu menn sé með þessari aðferð, innflutningsfyrirtæki beittu þessu einnig þ.e. héldu í gjaldeyri en buðu skuldaviðurkenningar gegnt kaupum á þjónustu, sem þjónustuaðilarnir samþykktu - og seldur síðan áfram.
• En hagkerfi stöðvast ekki, heldur redda aðilar sér með bestu getu, en vörur þurfa að skipta um eigendur og sama um þjónustu.
• En ég á frekar von á því, að þetta myndi vera gert í tengslum við drögmuvæðingu en nokkurn tíma getur tekið að gefa út nýja seðla, þó rafviðskipti geti hafist frá fyrsta degi.
• Bankar þá kaupi slíka bleðla, væntanlega gegnt einhverjum afslætti, og viðkomandi fái drögmur fyrir inn á reikning sinn.

• Sambærilegt við víxlaveltu sem hér á landi tíðkaðist um mörg ár.
• Þeir gengu alltaf kaupum og sölum á einhverjum afföllum.
• Sem var leyst þannig, að ef þú skrifaðir upp á víxil þá var reiknað með þeim afföllum af þeim, sem þú samþykktir að skulda.

• Ég er sammála því, að Grikkland þarf sem fyrst í kjölfarið að leiðrétta viðskiptajöfnuðinn - en ég sé ekki grikki framkv. slíkt með skjótheitum með nokkurri annarri aðferð, en drögmuvæðingu - sbr. snöggan viðsnúning gengisfalls krónu á viðskiptahalla í afgang.
• En gjaldþrota land getur ekki haft neikvæðann jöfnuð.
• Þeir geta lent í verulegum vandræðum með utanríkisviðskipti ef þeir eiga engan gjaldeyri inni í seðlabankanum sínum, svo snarlega þarf snúning yfir í a.m.k. einhvern afgang.
• Og það þarf að beita sömu úrræðum og hér, að skilda aðila til að skila inn gjaldeyri.

• Sumir hafa nefnt möguleikann á því að láta evruseðla vera í umferð, en að þeir verði stimplaðir með litlu rauðu G, þegar þeir komast í hendur grískra banka, og síðan aftur í umferð - svo unnt sé að koma í veg fyrir að þeir berist úr landi, leið til að takmarka fjármagnsflótta.
• En þeir þekkist þá frá öðrum evruseðlum, af G-inu.

• Ég er þó smá efins um það, nema það verði gert í samkomulagi við Seðlabanka Evrópu, en er aftur efins um að sá samþykki fyrir sitt leiti beitingu gjaldeyrishafta, sé þannig til í að aðstoða við framkv. þeirra.
• Það yrði frekar erfitt mál, að forða því að evruseðlar hverfi úr landi - jafnvel þó þeir væru stimplaðir.
• Að auki, ef erlend yfirvöld viðurkenna ekki að stimpillinn hafi nokkra merkingu, þá eru þeir bara venjulegar evrur um leið og þeir eru komnir út fyrir landamærin.

• Það er ljóst að það verða áfram evrur í umferð lengi enn, í sjálfu sér getur það vel verið í lagi að grísk stjv. heimili að þær séu áfram notaðar í daglegum viðskiptum.
• Þau muni þó hér eftir greiða sínu fólki í drögmum, greiða fyrir þjónustu með sama hætti, greiða bótaþegum o.s.frv.
• Evrur í umferð muni smám saman minnka, eftir því sem gengur á evrur sem fólk geymir undir koddum o.s.frv.
• Og dragman smám saman verður ráðandi innan Grikklands á ný.
• Svo fremir sem grísk stjv. beita skilaskildu á lögaðila, svo þeir verða að skila inn gjaldeyri - og nota í staðinn drögmur í viðskiptum innan Grikklands, og til að greiða laun.

Að lokum er ég sammála því, að mjög skynsamt væri að gera sem best úr því, eftir að ljóst er að grikkir lýsa sig gjaldþrota. Það er, veita grikkjum efnahags aðstoð. Semja frekar greiðlega um afskriftir skulda - þó grunar mig að Dizard sé ívið og bjartsýnn, að slíkt samkomulag komi til eins hratt og hann leggur til.

Tsipras mun líklega kenna stofnunum ESB fyrir að loka á Grikki, og nota þ.s. afsökun gagnvart eigin fólki, þegar hann skiptir yfir í drögmur.

En ég sé ekki að nokkur leið önnur sé fær, en ég einfaldlega trúi því ekki að Seðlabanki Evrópu sé nægilega sveigjanlegur, til að heimila grikkjum fyrir sitt leiti, að beita gjaldeyrishöftum innan evrusamstarfs - og einnig, að hann sé nægilega sveigjanlegur til að halda áfram að styðja við gríska banka, eftir að Grikkland hættir að spila með "björgunaráætluninni."

Ástæðan sé óttinn - við fordæmi gagnvart öðrum löndum í vanda innan evru, sem myndu hugsanlega freystast ef þau sjálf lenda í verri málum.

Það væri veruleg áhætta, að heimila þ.s. myndi geta klofið evrusvæðið í frumparta.

Um leið og ljóst er, að Seðlabankinn mun skera á líflínuna til grískra banka, þá verður gríska ríkið samdægurs að lýsa yfir upptöku drögmu.

Því það er þá eina mögulega leiðin, til að tryggja viðhald fjármálaviðskipta innanlands.

Ef Tsipras myndi vera svo vitlaus að skilja þetta ekki - myndi bankakerfið á Grikklandi einfaldlega falla, og þ.s. verra er - ekkert taka við nema rúsitir einar.

Þá einfaldlega - stoppar gríska hagkerfið, eða nánast alveg.

 

Niðurstaða

Ég er smá hræddur um að Dizard sé of bjartsýnn. Ljóst er þó að Tsipras telur að hann geti náð fram lækkun skulda Grikklands, með hörkunni. En vandinn er sá, að ég held að þrenningin hafi enga úrkosti aðra en að standa fast á sínu.

Vandinn er eiginlega ekki Grikkland, heldur öll hin ríkin í vanda. Ef þeir fara að gefa afslætti á skuldum Grikklands þó ljóst sé klárt að grikkir geta ekki greitt í reynd, þá fari hin löndin að snapa í hælana á þeim einnig - það opnist "Pandórubox."

Líklega hefur Dizard rétt fyrir sér, að Tsipras muni þurfa að beita hótun sinni.

Sannarlega er rétt, að þrenningin getur haldið áfram að greiða af lánum Grikklands með "lánsfénu" - sem getur keypt tíma fyrir samninga milli grikkja og hennar. 

• En áhættan sem hún þá tekur, er að standa eftir með "svartapétur." Þ.e. skuldina og því tapið.

Skuldin sé sem sagt færð frá einkaaðilum yfir á bakhjarla þrenningarinnar þ.e. AGS, Seðlab. Evr. og aðildarríki evrusvæðis sem eiga björgunarsjóð evrusvæðis.

• En það má vera, að svo logandi hræddir verði menn við hugsanlegar afleiðingar af því að tapið falli á einkaaðila, að þeir kjósi frekar að fylgja þeirri leið sem Dizard telur líklegri.

Það einfaldar málið að einu leiti, að ef opinberir aðilar eignast megnið af skuldum grikkja, að þá verður þetta nær einungis að samkomulags atriði milli aðildarríkja ESB, hvaða hlutfall grikkir á endanum greiða.

Ég þekki enga leið til þess að sparka grikkjum út úr ESB, þó líklega verði verulegur innalanspólit. pyrringur víða um lönd innan ESB, þá er það a.m.k. hugsanlegt að Dizard hafi rétt fyrir sér að - á endanum muni Grikkland fá aukna efnahagsaðstoð sem hluta af endanlegu samkomulagi.

Enda tapar Evrópa mjög mikið á því ef það þróast hugsanlega eitthvert alvarlegt upplausnarástand í Grikklandi.

En mig grunar að slíkt samkomulag sé ólíklegt áður en ljóst er hvernig Spáni og Ítalíu reiðir af innan evrunnar.

Það geti tekið nokkurn tíma að spilast út, meira en ár. Jafnvel einhver ár. Á meðan verði Grikkland í stöðu gjaldþrota ríkis - í ósamkomulagi við kröfuhafa.

Sem verður óþægilegt, óþægilegra en okkar ástand ástand, en ekki endilega hagkerfislega banvænt.

Ef grísk stjv. halda rétt á spilum, þá getur hagvöxtur hafist innan tveggja ára, jafnvel innan við einu ári. Það þíðir ekki að kreppan sé búin, en þá má segja að ljós fari að sjást við endann á göngunum.

------------------------

Bendi einnig á umfjöllun Der Spiegel:

Why Greeks Will Vote for Tsipras

Greece Holiday Bookings Plunge Due to Turmoil

ECB Increasingly Concerned Over Aid to Greek Banks

Svo þessa áhugaverðu frétt Reuters:

Insight: Greece party talks framed by unreality, punctuated by insults

 

Kv.

Getur losun hafta með einhliða upptöku annars gjaldmiðils leitt til þjóðargjaldþrots á skömmum tíma?

Þetta er mál sem ég fór að velta fyrir mér nýverið. En einn stór kostur sem margir sjá við einhliða upptöku annars gjaldmiðils - losa höftin með þeim hætti, síðan mun það fé sem hér er fast inni streyma út "Í stað krafna í íslenskum krónum, fengju viðkomandi kröfu í alþjóðlegri mynt sem að er viðskiptahæf á erlendum mörkuðum , sem við komandi getur selt á markaðsverði. Þannig fengju þeir sem að stunduðu spákaupmennsku með íslensku krónuna sanngjarnt verð fyrir sínar eignir!"

Séð út frá hagsmunum þeirra sem eiga peninga bundna hér - þá er þetta mjög fín hugsun!

 

Eins langt og það nær - er þetta laukrétt!

Aðilarnir sem eiga hér fé fast inni í okkar fjármálakerfi, þeir eru hólpnir í kjölfarið, hafa sitt á þurru. Það sama á við hvaða annað viðbótar fé sem héðan mun streyma. Það fé er einnig hólpið.

• Er það okkar meginhagsmunir að tryggja að þeir sem eiga hér fé - geti forðað því héðan "taplaust."

• Hvetur það ekki einmitt sem mest fé til að forða sér héðan - þegar þeir geta gert það án áhættu, og án kostnaðar þ.e. taps fyrir sig sjálfa persónulega?

Mér sýnist þessi aðferð setja alla áhættuna á almenning hérlendis.

Ég er ekki að tala um skuldsetningu - heldur þá áhættu sem felst í því hvað getur gerst hérlendis.

Að mörgu leiti er Ísland í sambærilegum málum og lönd í vanda á evrusvæði, nema að við erum með eigin gjaldmiðil.

Sumir telja það akkúrat vera ókost - löndin á evrusvæðis í vanda séu því í betri málum en við.

Um það má deila - eitt er þá ljóst að um leið og við köstum krónunni, er okkar ástand orðið hið sama - nema að ef þ.e. einhliða upptaka er enginn bakstuðningur frá Seðlabanka Evrópu.

Þá er ekkert sem styður við okkar hagkerfi - þegar útflæðið á fjármagni á sér stað.

Einmitt slíkt útflæði getur verið - varasamt.

En alveg eins og hagkerfi á evrusvæði í vanda, er skuldastaða okkar erfið - ekki endilega vonlaus, en staðan er slík að sá trúverðugleiki er við höfum er "brothættur."

Eitt stórt vagg - getur brotið hann þá alveg á bakaftur, skapað "runaway panic."

Ég er hræddur um að - stjórnlaust útstreymi - einmitt það ástand sem myndi ríkja við einhliða upptöku annars gjaldmiðils - og að auki án nokkurs bankstuðnings - - > sé líklegt til að skapa slíka algera hræðslu.

 

En hvað gerist fyrir hagkerfið okkar þegar allt þetta fé streymir út?

Ég bendi fólki á að lesa eftirfarandi ritgerð eftir Paul de Grauwe. Það sem hann bendir á um ástand mála á evrusvæði á einnig við það ástand sem skapast, ef við afsölum okkur krónunni og tökum upp einhliða annan gjaldmiðil.

Mjög margir einblína á "trúverðugleika" krónunnar og segja skort á honum megin vandann.

Ef við skoðum stöðu Grikklands hefur síðan þar hófst kreppa streymt út cirka 30% allra innistæðna, en sl. viku streymdi út 3ma.€ þ.e. um 2% af innistæðum.

• Meginvandi atvinnulífs þar um þessar mundir er "skortur á fjármagni" og ath. - þau eru starfandi innan svokallaðs "trausts gjaldmiðls." 

• En samt njóta þau einskis lánstrausts - enginn utanaðkomandi vill lána þeim.
• Og staða innlendra bankastofnana er slík, að þær treysta sér ekki til að veita nokkur lán - a.m.k. ekki sl. ár eða svo.
• Reyndar væru þær stofnanir löngu fallnar, ef Seðlabanki Evrópu hefði ekki nánast afnumið gagnvart þeim allar gæðakröfur varðandi gæði mótveða gegnt veitingu neyðarlána.

Þetta ástands stöðugs útstreymis fjármangs, er eðlilega mjög bælandi fyrir gríska hagkerfið, þ.s. eftir allt saman þarf "capitalism capital."

Mjög líklega stór hluti ástæða þess, hve ört gríska hagkerfið er og hefur verið að falla saman.

----------------------------------------

Efri myndin sýnir tilfærslur á fjármagni á evrusvæð innan Seðlabanka-Kerfis evrusvæði!

Eins og sést er Seðlabanki Þýskalands, einkum sá er veitir þessi lausafjárlán, til annarra Seðlabanka starfandi sem deildir innan Seðlabanka Evrópu.

Eins og sést, frá miðju ári 2011, hafa Ítalía og Spánn haft  umtalsveraðan peningaflæðis vanda. Og við það hafa skuldir við Seðlab. Þýskal. innan Seðlabankakerfisins, magnast enn.

 

Neðri myndin er áhugaverð samantekt, þ..s sjá má hvaða lönd hafa safnað upp skuldum innan Target 2 þ.e. lausafjár-jöfnunarsjóð Seðlab. Evr. lán einkum tekin til að mæta fjármagnsútstreymi, þar má einnig sjá upphæðir sem Seðlabanki Evrópu hefur veitt beint til banka sem neyðarlán eftir ríkjum, síðan síðasta súlan sýnir björgunarlán þa sem veitt hafa verið - hinar eru opinberar skuldir sjá hve Ítalía skuldar ótrúlega mikið, og heildarmagn innistæðna í bönkum merkilegt að bankakerfi Spánar virðist umtalsvert stærra þó svo að Ítalía hafi töluvert stærra hagkerfi.

---------------------------------------- 

Þ.e. þ.s. ég byð fólk að hafa í huga, vanda Grikklands innan svokallaðs "trausts gjaldmiðls" þaðan sem fé getur streymt án áhættu, því um leið og þ.e. komið í banka í öðru landi innan sama gjaldmiðils, er það fé orðið eins öruggt og aðrir peningar þess lands.

Þeir sem eiga peninga eru orðnir hóplnir um leið og þeirra fé er farið annað.

Og það er einmitt kosturinn - sem þeir sem vilja einhliða upptöku annars gjaldmiðils stara á.

Að gera það mögulegt fyrir fé sem hér er statt - að fara annað án minnstu áhættu fyrir þá sem eiga það fé.

Þeir segja að það þíði - að það fé muni þá síður fara héðan, því þeir viðkomandi vita að þeir geta farið hvenær sem er, það verði traustvekjandi - en þetta er ekki þ.s. gerst hefur á evrusvæði. Þvert á móti, í öllum tilvikum skapaðist mikill flótti fjármagns um leið og lönd lentu í vanda. En löndin redduðu sér með "target 2" kerfinu sem Seðlabanki Evrópu hefur svo lönd geti tryggt sé lausafjár-lán, til að vega upp tímabundið fjármagnsútstreymi - en aldrei var reiknað með að það myndi verða langvarandi.

En með einhliða upptöku er ekkert "target 2" heldur erum við alveg varnarlaus!

• Hvað gerist þá fyrir okkar hagkerfi þegar allt þetta fé streymir út á t.d. nokkrum dögum?

• Myndi bankakerfið standa? Eða ekki?
  
• Myndi hagkerfið spírala hratt niður eins og það gríska er að gera?

• Myndi skapast "runaway" paník ástand, þ.s. miklu meira fé myndi streyma út?
• Svo allsherjar paník þ.s. nær allt fé myndi fara út sem fara getur, og landið síðan verða gjaldþrota á mjög skömmum tíma - þegar bankakerfið hrynur?

Ég ekki betur séð - en að ekkert komi í veg fyrir að land sem tekur einhliða upp gjaldmiðil, geti hreinlega tæmst af fé á skömmum tíma - í kjölfar "runaway panic."

Í okkar tilviki myndi það nánast geta átt sér stað um leið og einhliða upptaka er virkjuð.

 

Losun hafta í krónuumhverfi vs. í ástandi einhliða upptöku!

• Ég hef skilning á því að allir þeir sem eiga fé bundið hér í hagkerfinu, vilja koma því í skjól - svo þeir geti andað léttar.

• En eru það meginhagsmunir almennings á Íslandi - að redda fjármagninu inn í slíkt skjól?

Berum þetta saman við það ástand ef höft eru losuð og þ.e. króna. Þá fellur gengið um leið og fé streymir út, þeir sem fyrst fara fá sitt nærri taplaust sem þíðir að streymið fyrst í stað getur verið mikið, en síðan fellur gengið hratt - sem þíðir að þeir sem eiga fé bundið í krónum, tapa sífellt meir á skiptunum.

Á einhverjum tímapunkti leiðir þetta til þess, að tap þeirra verður það mikið - að vænlegra er að hafa féð hérlendis áfram.

Þá stöðvast útstreymi.

Munum að gengisfelling þýðir einnig, að það er aukinn gjaldeyrisafgangur sem - einnig hjálpar við að stöðva gjaldeyrisútstreymi því þetta styður við trúverðugleika stöðu landsins gagnvart erlendum lánshöfum.

• Ekki síst er ástæða þess að losun hafta í krónuumhverfi er minna líkleg að leiða til allsherjar flótta sú - að fjármagnseigendur munu vita að Ísland hefur þá enn yfirráð yfir eigin seðlabanka, og sá hefur það vald að setja tappann í á stundinni ef með þarf.
• Að auki getur Seðlabankinn alltaf tryggt bönkunum og ríkinu lausafé, svo lengi sem um er að ræða krónur.

Berum þetta saman við það að láta bíl renna niður brekku - annar hefur bremsu meðan hinn er bremsulaus.

Bremsulausi bíllin getur runnið stjórnlaust framaf - ef í ljós kemur óvænt hann er að renna lengra en reiknað var með - - meðan unnt er að stöðva rennslið í bílnum með bremsu.

Við einhliða upptöku annars gjaldmiðils, væri landið þannig séð bremsulaust því fé myndi geta streymt óhindrað héðan á sama tíma og engin leið er til að setja tappa í.

Innan evru, er unnt að taka fé að láni í gegnum Seðlabanka Evrópu sbr. "Target 2" kerfið, en sú lausn hefur þann galla, að auka skuldir ríkisins - sem gengur ekki ef kreppa varir lengi, en virkar alveg í skammtímakreppum.

Hraður fjármagnsflótti hefur afleiðingar fyrir hagkerfið, þaðan sem féð er að streymir:

1. Bankar tæmast af fé og þeir geta hrunið sbr. írsku bankarnir, og munu gera fyrir rest ef það mikið fé fer að þeir tæmast af lausafé.
2. Ríkið getur einnig lent í lausafjárvandræðum, ef hagkerfið tæmist af fé - þá hættir það að geta staðið undir eigin skuldbindingum, sbr. gríska ríkið sem er á "drip feed" frá Brussel því það á ekki einu sinni pening fyrir eigin rekstri, í reynd í því ástandi er greiðslugeta þess af skuldum "0".
3. Fyrirtæki sem þurfa á skammtímafjármögnun að halda, þau verða einnig gjaldþrota ef slík fjármögnun hættir að standa þeim til boða. Gríðarl. gjaldþrota hrina er framundan innan grísks atvinnulífs á þessu ári, ef það ástand heldur áfram eins og sl. 12 mánuði að hvorki erlendir bankar né innlendir - séu til í að veita þeim fjármögnun.

Bankarnir grísku væru löngu fallnir, ef ekki væri fyrir sambærilegt "drip" frá ECB. Seðlab. Evr. er nánast búinn að víkja til hliðar öllum reglum um gæði veða gegn neyðarlánum, því stjórnlaust gjaldþrot Grikklands er svo alvarlegur atburður fyrir Evrópu.

En stjórnlaust gjaldþrot Íslands væri það ekki.

Gríðarl. fj. grískra fyrirtækja er einmitt á leið í gjaldþrot. Nánast allt atvinnulífið.

 

En græðir almenningur ekki á því að fá greidd laun í "traustum gjaldmiðli?"

Einungis þeir sem halda störfum sínum. Ef megnið af atvinnulífinu verður gjaldþrota en ekki allt. Ef stjv. verða gjaldþrota. Ef bankarnir verða gjaldþrota. Þá verða væntanlega einnig flest sveitarfélög gjaldþrota. 

Þá má búast við því að ekkert verði eftir af félaglegu bótakerfi, hvort sem við erum að tala um atvinnuleysisbætur eða aðrar tegundir af félagslegum bótum.

Þá skapast það ástand sem ríkti hér á 4. áratugnum, þ.s. fólk gat beinlínis soltið ef það hafði ekki vinnu - vannæring var útbreidd meðal fjölskylda fátækra sbr. "undanrennu börn".

Að auki var hér "upstairs/downstairs" þjóðfélag þ.s. þeir sem höfðu sæmilega góð laun voru með þjónustufólk sem bjó hjá þeim, hér var sem sagt hástétt og lágstétt.

En þeir sem ekki höfðu vinnu - höfðu eða áttu ekki neitt, gátu í reynd soltið - þeirra fjölskyldur einnig.

Ég er að tala um hugsanlega endurkomu þess ástands.

Varla þarf að nefna að við þessar hörmungar - þá fellur einnig að auki lífeyrissjóðakerfið nema að því marki að það á erlendar eignir.

Lífskjör aldraðra sleppa því ekki heldur.

 

Niðurstaða

Lykilástæða vandræða okkar er ekki að við höfum svo lélegan gjaldmiðil, heldur eru við í alvarlegum skuldavandræðum eins og þjóðir innan Evrópu sem einnig eru í alvarlegum skuldavandræðum.

Þ.e. engin skjót eða auðveld lausn á þeim vanda sem er það fé sem bundið er hér innanlands, og vill líklega út. Það má reyndar hugsa það sem hluta af okkar skuldum.

Þetta sé allt einn allsherjar skuldavandi.

En ég er á því að mun minna varasamt sé að losa höftin innan krónu - en með þeirri aðferð sem sumir vilja, með einhliða upptöku annars gjaldmiðils.

Sannarlega er það rétt að þá væri það fé sem héðan streymir mjög öruggt - og getur farið áhættulítið fyrir þá sem eiga það fé.

Þeir sem eiga það fé - þeirra hagsmunir væri sannarlega tryggðir.

Ef almenningur er til í að fórna sér til að redda þeim sem eiga fé bundið hér innanlands, taka áhættu af því sem ég tel þá líklega gerast, þ.e. nýtt bankahrun - fj. gjaldþrot fyrirtækja  - gjaldþrot ríkis og líklega sveitarfélaga; svo hrun velferðarkerfis eins og það leggur sig nánast alveg, ekki má heldur gleyma hruni lífeyriskerfis.

Þetta er fjárhaglegt "armageddon" sem ég er að tala um.

Landið að vísu mun áfram hafa sömu auðlindir - þannig að ástandið verður líklega ekki verra en á 4. áratugnum, þegar hér var ekki heldur nánast nokkurt félagslegt kerfi, skólakerfi til staðar en ekki nærri eins veglegt og í dag, sjúkrahús sannarlega en það var mjög margt sem ekki var gert á þeim þ.e. fyrst og fremst grunnsjúkraþjónusta ef það var e-h mjög alvarlegt að þá var kerfið fyrst og fremst fyrir hina ríku. Framhaldsskólar voru bara fyrir þá ríku.

Ég sé fyrir mér endurkomu "uppstairs/downstairs" þjóðfélagsins, þegar munurinn á milli þeirra sem hafa góða vinnu og þeirra sem nákvæmlega hafa ekki neitt, verður aftur gínandi gjá.

Ríkið semur um greiðslu á hlutfalli skulda, nær sennilega á nokkrum árum að losa sig úr ástandi greiðslufalls. Nýir bankar eru stofnaðir, kannski af einhverjum þeirra sem náðu að forða fé á brott.

Síðan þarf að byggja upp nýtt lífeyriskerfi - endurreisa félagleg kerfi o.s.frv.

Kannski náum við aftur til baka á 20-25 árum.

----------------------------------

Eða í stað þess að losa höft með einhliða upptöku þegar enginn bakhjarl væri til staðar fyrir innlenda kerfið, ekki einu sinni okkar seðlabanki. 

Þá gerum við það innan krónu - já krónunnar sem svo margir segja ónýta.

Þá sannarlega tapa fjármagnseigendur hluta af sínu fé - því hún fellur þegar losað er um höft, sem sparar um leið gjaldeyri.

Það tap þeirra getur orðið verulegt - en á móti getur Seðlabankinn tryggt að innlendir bankar hafi lausafé, fyrir utan erlendar skuldbindingar og að auki að ríkið hafi lausafé.

Tapið jafndreifist einnig milli launamanna, þ.e. laun allra lækka jafnt þegar gengið fellur - og ef við frystum vísitöluna frægi, þá getum við einnig haft tapið jafndreift milli launamanna og þeirra sem eru á lífeyri frá lífeyrissjóðakerfinu.

Ekki má heldur gleyma því - að við spörum þá skuldbindingu fyrir almenning, sem felst í því að Ísland er skuldbundið til að kaupa hinn nýja gjaldmiðil á alþjóðamörkuðum.

Þetta er spurning um hvað er sanngjarnt - er það sanngyrni við þá sem eiga fé sem er meginmálið?

• Bendi þó á, að vert er að skoða fyrst hvort ekki er unnt að skapa aukna fjárfestingu.
• En ef tekst á t.d. einu ári að koma af stað stórum fjárfestingum sem auka framtíðar gjaldeyristekjur landsins, þá eykur það traust.
• Það aukna traust, mun minnka líkur á verulegu útstreymi - skila hærra lokagengi krónunnar eftir að höft eru losuð.

Niðurstaðan er sú - að einhliða upptaka annars gjaldmiðils er mjög slæm hugmynd.

Upptaka annars gjaldmiðils verður að vera í samstarfi við Seðlabanka þann sem ræður þeim gjaldmiðli, en það verður að fá aðgang að vernd þess seðlabanka - sem væri að einhverju verulegu leiti sambærileg við þ.s. ECB býður upp á í formi svokallaðs "Target 2" kerfis.

 

Kv.

Niðurstaða G8 fundarins í Washington - INNANTÓM FROÐA!

G8 samanstendur af eftirfarandi ríkjum; Bandaríkin, Bretland, Frakkland, Ítalía, Japan, Kanada, Rússland og Þýskaland. Fundurinn nú var fundur forsætisráðherra eða forseta.

Þannig að niðurstaðan að neðan, er þ.s. þessir "ágætu" leiðtogar hömruðu saman.

Eins og sést þá fékk hver og einn sitt inn í textann.

Þarna er talað um þörf á hagvexti - sem nýr forseti Frakklands talar nú um, ekki enn ljóst hve mikil alvara er að baki þeim orðum.

En Angela Merkel hefur klárt haft áhrif á textann sbr. að hvatt er til að Grikkland haldi sig við evruna og standi við skuldbindingar - einnig talað um þörf á aðhaldi í ríkisrekstri.

Áhrif Bandaríkjanna má sennilega sjá á þeim hluta textans, þ.s. talað er um mikilvægi þess að vernda heimsverslun, og mikilvægi þess að vernda hugverk "intellectual property."

Ég kalla þetta froðu - því hvergi er minnst á nokkrar aðgerðir, heldur er textinn eins og sést mjög almenns eðlis, yfirlýsing þ.s. þess er greinilega vendilega gætt að halda hlutum á almennu nótunum.

 

----------------------------Yfirlýsing G8 fundar 19/5/2012

WASHINGTON (MNI) - The following is the text of a communique of the G8 leaders Saturday following their meeting in Camp David:

Our imperative is to promote growth and jobs.

The global economic recovery shows signs of promise, but significant headwinds persist.

Against this background, we commit to take all necessary steps to strengthen and reinvigorate our economies and combat financial stresses, recognizing that the right measures are not the same for each of us.

We welcome the ongoing discussion in Europe on how to generate growth, while maintaining a firm commitment to implement fiscal consolidation to be assessed on a structural basis. We agree on the importance of a strong and cohesive Eurozone for global stability and recovery, and we affirm our interest in Greece remaining in the Eurozone while respecting its commitments. We all have an interest in the success of specific measures to strengthen the resilience of the Eurozone and growth in Europe. We support Euro Area Leaders resolve to address the strains in the Eurozone in a credible and timely manner and in a manner that fosters confidence, stability and growth.

We agree that all of our governments need to take actions to boost confidence and nurture recovery including reforms to raise productivity, growth and demand within a sustainable, credible and non-inflationary macroeconomic framework. We commit to fiscal responsibility and, in this context, we support sound and sustainable fiscal consolidation policies that take into account countries evolving economic conditions and underpin confidence and economic recovery.

To raise productivity and growth potential in our economies, we support structural reforms, and investments in education and in modern infrastructure, as appropriate. Investment initiatives can be financed using a range of mechanisms, including leveraging the private sector. Sound financial measures, to which we are committed, should build stronger systems over time while not choking off near-term credit growth. We commit to promote investment to underpin demand, including support for small businesses and public-private partnerships.

Robust international trade, investment and market integration are key drivers of strong sustainable and balanced growth. We underscore the importance of open markets and a fair, strong, rules-based trading system. We will honor our commitment to refrain from protectionist measures, protect investments and pursue bilateral, plurilateral, and multilateral efforts, consistent with and supportive of the WTO framework, to reduce barriers to trade and investment and maintain open markets. We call on the broader international community to do likewise. Recognizing that unnecessary differences and overly burdensome regulatory standards serve as significant barriers to trade, we support efforts towards regulatory coherence and better alignment of standards to further promote trade and growth.

Given the importance of intellectual property rights (IPR) to stimulating job and economic growth, we affirm the significance of high standards for IPR protection and enforcement, including through international legal instruments and mutual assistance agreements, as well as through government procurement processes, private-sector voluntary codes of best practices, and enhanced customs cooperation, while promoting the free flow of information. To protect public health and consumer safety, we also commit to exchange information on rogue internet pharmacy sites in accordance with national law and share best practices on combating counterfeit medical products.

** MNI Washington Bureau: 202-371-2121 **

----------------------------Yfirlýsing G8 fundar 19/5/2012 

 

Niðurstaða

Ég held að enginn hafi reiknað með því, að G8 fundurinn myndi leysa einhver mál. Sjálfsagt vegna lágra eftirvæntinga, verður þessi yfirlísing mjög fljót að falla í gleimskunnar dá, eins og hún á skilið.

Það hve almenn hún er - getur gefið vísbendingum um ágreining milli aðila.

Að ekki hafi verið unnt að ná samkomulagi um aðgerðir.

 

Kv.

Hræðslan um stöðu Spánar!

Á föstudag voru 16 spænskir bankar felldir um mat á lánshæfi af lánshæfismatsfyrirtækjunum Moody's og Fitch Rating. Fyrr í vikunni lækkaði Fitch 3 héröð á Spáni í ruslflokk. Fréttirnar af spönskum bönkum, settu fókus manna á Spán á föstudag, og Grikkland féll a.m.k. tímabundið í skugga.

Myndin sýnir aukningu eða minnkun í milljörðum evra á bankainnistæðum síðan í janúar 2012, og sýnir greinilega flótta á innistæðum milli landa!

Two tiers, one crisis for Spanish banks

Eins og kemur fram í þessari umfjöllun Financial Times, eru stærstu spænsku bankarnir Santander, BBVA og La Caixa taldir vel reknir - af flestum sem telja sig hafa vit á bankamálum.

Fljótt á litið virðast flestir spænskir bankar bærilega staddir, þ.e. flestir þeirra með eiginfjárhlutfall metið sem 10%, sem er yfir meðaltali á evrusvæði, þ.s. það oft hefur ekki verið nema á bilinu 5-6%.

Ekki er þó endilega allt sem sýnist - því tvær stórar ógnanir veikja stöðu þeirra!

1. Fyrsta lagi er það gríðarlegt magn af slæmum húsnæðislánum, sem skv. tilkynningu Seðlabanka Spánar - Spain hit by rise in bad bank loans - standa nú í 148ma.€, aukning um 1/3 í umfangi húsnæðislána í vandræðum innan spænska fjármálakerfisins.
2. Í öðru lagi, og það getur reynst fyrir rest hin stærri ógn, er gríðarleg magn sem spænskir bankar eiga af skuldabréfum spænska ríkisins. En miðað við vaxtakröfu Spánar í dag, eru spænskar skuldir örugglega þegar að ganga kaupum og sölum á endursölumarkaði, á einhverjum afföllum frá fullu verði.

• Samanlagt getur þetta tvennt étið upp eiginfjárhlutfall upp á 10% og gott betur.
• Þannig að jafnvel stöndugustu bankarnir 3, sem hafa einnig fjölmörg útibú í öðrum Evrópulöndum, geti lent í vandræðum.

 

Spænsk stjórnvöld eru þó að gera sitt besta - að því er séð verður!

Spain bids to pin down real estate losses

Skv. þeirri frétt hafa spænsk stjv. ráðið utanaðkomandi matsaðila BlackRock Inc. til að meta spænsk húsnæðislán, sérstaklega skal slegið mati á muninn á líklegu markaðsvirði lána miðað við núverandi markaðsástand og bókfærðu virði þeirra, og síðan að auki á matsaðilinn að skila til stjv. mati á verðþróun þeirra miðað við slæma spámynd um framvindu spænskra efnahagsmála.

• Þetta virðist mér vera virðingarverð atlaga spænskra stjv. að því að finna út, hver húsnæðislánavandinn raunverulega er. 

Spain taps Goldman to value Bankia

Skv. þessari frétt hafa spænsk stjv. ráðið Goldman Sachs fjárfestingabankann, til að meta raunverulegt virði eigna mesta vandræða barns spænska fjármálakerfisins um þessar mundir "Bankia."

En spænsk stjv. tóku hann yfir að hluta í sl. viku, þ.e. tóku sér cirka 30% eignarhlut, með fjármagnsinnspýtingu - er þá stærsti einstaki eignaraðilinn.

• Spænsk stjv. virðast vera að reyna sitt besta við það, að forðast mistök írskra stjv. er þau 2009 fóru of gassalega að, í því að leitast við að tryggja stöðu fjármálakerfisins á Írlandi.

• Þau leitast því við að stíga varlega til jarðar í því, að taka á sig kostnað og ábyrgðir!

 

Spánn glímir við mjög alvarlega efnahagskrísu!

Fjármálaráðherra Spánar var mjög heiðarlegur, er hann lýsti því hvað væri í húfi:

Luis de Guindos - "The battle for the euro is going to be waged in Spain" - "It is a large economy with an orthodox government implementing orthodox policies."

Hann sagði beint - að evran stendur eða fellur á Spáni.

Vandi spænska ríkisins í þessu samhengi er, að það hefur mjög ílla efni á því að verja miklum fjármunum til að styðja við fjármálakerfi Spánar, þ.s. slæm lán eru orðin 8,4% skv. frétt af heildarútlánum.

Síðan má ekki ofstara heldur á slæmu lánin - því spænska efnahagskrýsan og traust á spænska fjármálakerfinu víxlverka, þ.e. því meir sem menn óttast um stöðu spænska ríkisins, því meir skaðar það mat aðila á stöðu spænsku bankanna.

Gríðarleg eign spænskra banka á ríkisbréfum Spánar - er alls ekki síður akkílesarhæll.

Reyndar víxlverkar allt dæmið hvað um annað, þ.e. krýsan fjölgar slæmum lánum, hún lækkar einnig virði eigna sem þjóna sem veð, og að auki lækkar virði skuldabréfa eignar spænskra banka.

Þó svo að á pappírnum standi spænskir bankar vel - þá eru þessar ógnanir nægilega miklar til þess, að skapa raunverulega óvissu um það hvort spænska fjármálakerfið getur staðið af sér storminn.

Áhyggjur af stöðu þess, víxlverka einnig við stöðu ríkisstj. Spánar - og hefur einnig neikvæð áhrif á virði skuldabréfa spænska ríkisins.

Reyndar getur verið erfitt að sjá hvort er hænan og hvort er eggið í þessu samhengi.

 

Niðurstaða

Þó að spænskir bankar virðist í fljótu bragði með þeim sterkustu á evrusvæði, þá eru þær ógnanir það sterkar er þeir standa frammi fyrir, að fullkomlega rökrétt er að óttast um þá.

En gríðarlega alvarleg staða spænskra efnahagsmála er þeim augljóslega mikill fjötur um fót, þ.e. veikir þeirra eignastöðu því eiginfjárstöðu, auk þess að kreppan magnar upp tap á lánum sem einnig ógnar þeirra stöðu.

Síðast en ekki síst, er það óvissan um stöðu sjálfs spænska ríkisins - sem jafnvel má telja alvarlegustu einstöku ógnina við stöðu spönsku bankanna.

Það er því mjög skiljanlegt að spænsk stjv. tipli um varfærnum fótum, í nálgun þeirra að vanda fjármálakerfisins.

Ekki síst vegna þess, að það væri mjög firrískt sennilega að ef spænska ríkið myndi skuldsetja sig verulega, til að aðstoða einstaka banka - en það myndi hefna sín strax á móti með verulegu verðfalli skuldabréfa spænska ríkisins þannig að ólíkleg væri að slíkt inngrip myndi styrkja nettó stöðu fjármálakerfisins.

Þannig að spænska ríkið í þessu er að mörgu leiti statt í "catch 22" sbr. bandarísk máltæki "damned if I do and damned if I don't." - "Double damned."

Ekki furðulegt að í sl. viku hafi spænska ríkið gefið einkabönkunum fyrirmæli um að auka lausafé sitt um 30ma.€.

Spænska ríkið eiginlega verður að vonast til þess að bankarnir geti siglt í gegnum stórsjóina án aðstoðar.

Spænska ríkið sé nánast alveg niðurnjörvað af eigin aðstæðum - geti lítið gert.

En samtímis sé staða fjármálakerfisins, einnig hemill á spanska hagkerfið.

 

Kv.

Wolfgang Schaeuble, vill almennt kjör fyrir embætti forseta ESB!

Fjármálaráðherra Þýskalands lét frá sér áhugaverð ummæli í dag, þess efnis að nauðsynlegt sé til embættis forseta ESB sé kosið í almennri kosningu, væntanlegra allra þegna aðildarríkja ESB á kjósendaldri.

"The EU needs an elected president to foster greater political unity, says German FM Wolfgang Schaeuble: "Europe must have a face"."

Hvað þarf til að skapa þjóðríki?

Ef við lítum til svokallaðs Evrópuþings, þá virðist ljóst að það eitt að til þess sé kosið í almennri kosningu þegna aðildarríkja ESB - er ekki nóg, til að skapa þá öflugu samkennd sem í reynd þarf.

Ég sé ekki að augljóst sé - þó svo að slík breyting væri framkv., að gera úr þeim tveim forsetaembættum sem nú eru til, þ.e. Forseta Framkvæmdastjórnar og Forseta Ráðherraráðs, eitt sameiginlegt forsetaembætti, sem væri eins og þingmenn á Evrópuþinginu kosið til í almennri kosningu; að það myndi leiða til þróunar þeirrar samkenndar meðal íbúa aðildarríkja ESB, sem ljóst er að enn skortir töluvert upp á.

Aftur á móti þekkjum við söguleg dæmi um það, að búið hafi verið til þjóðríki, úr Því sem áður var ekki í nútíma skilningi þjóð.

1. Bandaríkin.
2. Frakkland.
3. Þýskaland.

 
Frakkland

Það bregður sjálfsagt einhverjum í brún, en sannarlega á Frakkland langa sögu sem konungsríki - en það var lengst af áður en Frakkland varð að þjóðríki. Frakkland var ekki gert að þjóðríki fyrr en á 19. öld, og það var þróun sem tók nokkra áratugi.

Staðreyndin er sú, að við upphaf þeirrar aldar, talaði minnihluti franskra þegna "frönsku." Frakkland skiptist í nokkur málasvæði, og meirihluti almennings talaði eitt af nokkrum keltneskum málum. Þessum ólíku málasvæðum, fylgdi einnig umtalsverður menningarmunur. Allt á mörg þúsund ára gömlum merg. 

Þ.s. gerðist var að skipulega var menningu útrýmt sem talin var óæðri, megnið af þessu átti sér stað undir Napóleon 3, sá sami sem byggði Sigurbogann fræga, og breiðstrætin í París. Það fór þannig fram, að tekin var upp samræmd menntastefna - og bannað var að kenna á nokkru öðru tungumáli en frönsku. Samræmdu menntastefnunni fylgdi samræmd sögutúlkun, og innræting.

Fólk var ekki heldur ráðið til nokkurra opinberra starfa, hvort sem var á sveitastjórnastigi eða á vegum stjv. nema það væri talandi á frönsku. Franska var gerð að opinberu tungumáli, og skipað var um að allir opinberir fundir og fundagerðir, væru á frönsku.

Þetta tók kannski 2 kynslóðir, samtímis var mikið um þjóðerniskenndan áróður, fáanum veifað ótt og títt, þjóðsöngurinn sunginn við sem flest tilefni - vart þarf að taka fram að bóka og blaðaútgáfa á nokkru öðru tungumáli en frönsku var bönnuð.

Málið er að sameiginlegt tungumál er mjög mikilvægur þáttur í því að skapa "samkennd."

En einnig sameiginlegur óvinur - en meðan verið var að Frakklandsvæða landið á fullu, var einnig í gangi öflug óvinavæðing í Frakklandi á Þýskalandi - eða nánar tiltekið Prússlandi.

 

Þýskaland

þjóðverjar höfðu forskot að einu leiti, en Þýskaland var fyrir sameiginlegt málasvæði - þ.e. meirihluti þýskumælandi. En öfugt, þá var ekki sameiginlegt ríki. Heldur var stór þáttur í að skapa samkennd, baráttan fyrir sameiningu landsins - í reynd mjög svipað því sem gerðist á Ítalíu. Áhugasamir aðilar um sameiningu Þýskalands, breiddu út fagnaðarerindið um allt landið - og gátu þá einfaldlega dreift sama efninu alls staðar þ.s. allir gátu lesið það. Meðan að á Ítalíu var landið sameinað í stríði. Þungamiðja sameiningar varð út frá ríkinu Prússlandi, í reynd má segja að Prússland hafi lagt allt landið undir sig, þó það hafi ekki átt sér stað í styrrjöld.

• Heldur beittu þeir þjóðernisstefnunni fyrir vagn sinn, og tókst að grafa undan stjv. annarra ríkja t.d. Bægjaralands, sem mörg voru sjálf með gamla sögu sem sjálfstæð konungsríki.

• Að auki beittu þeir styrrjöldum við utanaðkomandi ríki fyrir vagn sinn, þ.e. utanaðkomandi óvin. Fyrst var það Danmörk 2 stríð, síðan var það Austurríki, og að lokum stríð við Frakkland.

Eins og í Frakklandi, var eftir sameiningu komið á samræmdri menntunarstefnu, sem fól í sér sömu þættina þ.e. samræmda sögutúlkun - það virðist alltaf vera mjög mikilvægt atriði, auðvitað mátti bara kenna á þýsku en það var minna atriði í reynd en innan Frakklands. 

Síðan eftir að bæði ríkin Frakkland og Þýskaland voru orðin þjóðríki, hófust miklar æsingar beggja megin, þ.s. mjög öflug óvinavæðing átti sér stað í báðum ríkjum. Sem endaði með styrrjöld. 

Fyrri Heimsstyrrjöldin má segja að hafi verið hápunkturinn, en mjög undarlegar hugmyndir um Frakka voru útbreiddar meðal þjóðverja og öfugt.

En hluti af sköpun samkenndar hefur alltaf sögulega verið "sameiginlegur óvinur."

 

Bandaríkin

Ég vísa til þekktasta matarboðs í sögu Bandaríkjanna: The Most Important Dinner Party in American History. Árið er 1790, og Bandaríkin ekki enn komin með sameiginleg fjárlög. Þetta er sá tímapunktur þ.s. Bandaríkin líkjast mest ESB dagsins í dag. Deilan snerist kaldhæðni örlaganna um skuldir, sem á þeim tíma mælikvarða voru miklar upphæðir. En ríkin voru mis vel stæð. Sum stóðu ílla rekstrarlega, vegna skulda. Meðan önnur voru búin að leysa þau mál. Þau betur stæðu, voru treg til að aðstoða ríkin í skuldavanda. Umræða var komin á flug undir niðri, um hvort ekki ætti að leysa upp sambandið - eða slíkrar umræðu gætti í sumum þeirra betur settu. 

Lausnin var að Washington forseta, tókst að kaupa stuðning Virginia ríkis við málstað norðurríkjanna, með því að samþykkja að höfuðborgin myndi vera staðsett þar, og á móti fékk hann fulltrúa Virginíu ríkis til að samþykkja að alríkið myndi fá rétt til að skattleggja öll fylkin, svo að alríkið myndi greiða upp stríðsskuldir allra ríkjanna og þannig létta undir með norðurríkjunum.

Lausn skuldin færð tekin yfir af alríkinu, sem á móti fékk að skattleggja öll ríkin.

Á móti, fékk mikilvægt ríki sem var eitt af þeim vel stæðu sem framan af hafði verið andstætt sameiginlegri skattheimtu, að hafa höfðuborgina innan landamæra eigin fylkis.

Eins og fram kemur í textanum á hlekknum, var niðurstaðan samþykkt með naumum meirihluta á bandaríska þinginu.

En þaðan í frá hefur bandaríska Alríkið haft sameiginleg fjárlög, og getað aðstoðað einstök ríki með því að taka yfir að einhverjum hluta skuldir þeirra.

------------------------------

Þ.s. ekki kemur fram í sögunni á hlekknum, var að undirliggjandi ótti um erlend afskipti hafði áhrif á niðurstöðuna - að erlend ríki myndu deila og drottna, niðurstaða jafnvel stríðsins sem var svo nýlega leidd til lykta, yrði ónít ger - ef hið sameiginlega ríki myndi ekki vera styrkt.

Það þurfti ekkert að óvinavæða hin erlendu stórveldi á meginlandi Evrópu, en ekki nokkur vafi þarf að vera á því, að Bretar hefðu vel hugsað sér þá einmitt að deila og drottna, eða Frakkar.

Íbúunum var í fersku mynni, það sem þá var nýaflokið - þ.e. sjálfstæðisstríði Bandar. Það efldi samkennd. Eða hún var að nokkru verulegu leiti þegar til staðar, vegna áralangrar sameiginlegrar baráttu.

Að auki hefur örugglega hjálpað til, að allir töluðu ensku. Þá var það þannig.

Öfugt við Frakkland eða Þýskaland, var enska aldrei formlega gerð að lögbundinni þjóðtungu. Það greinilega þurfti ekki.

 

Hvað getum við lært af ofangreindum dæmum?

1. Sameiginleg tunga.
2. Sameiginlegur óvinur.

Þessir tveir þættir virðast skipta gríðarlegu máli við það að skapa eða efla samkennd.

Margir gleyma því, að fram til 1989 frá cirka 1946 geysaði í álfunni svokallað Kalt Stríð.

Sú sameiginlega ógn, var örugglega mjög stór þáttur í því, að tókst að skapa þá samstöðu sem til þurfti, til að koma á fót svokölluðu Kola og Stál Bandalagi stofnað 1952 - grunnhugmyndin að tengja Frakkland og Þýskaland svo nánum böndum að stríð milli þeirra yrði óhugsandi. En akkúrat þá, menn þurfa að muna að Stalín var enn lifandi, Þýskaland var enn að reisa sig út úr rústum. Það varð allt í einu mikilvægt atriði að efla evróska samstöðu og einnig efnahag sem hraðast, til að mæta hinni sameiginlegu ógn. Að draga úr hættu á viðsjám milli V-Evrópuþjóðanna, var akkúrat á þessum tíma mjög gagnlegt atriði - þegar slík sameiginleg barátta var í gangi.

Bakgrunnur Kalda stríðsins er gríðarlega vanmetinn af mörgum áhangendum Evrópusambandsins, sem láta oft sem að það hafi eingöngu verið stofnað sem friðarsamband/friðarhreyfing.

En tilgangurinn að efla friðinn meðal V-Evrópuríkja - efla þeirra efnahag, þjónaði akkúrat samtímis þeim hagsmunum að verjast hinni sameiginlegu ógn í Austri.

Síðan hélt sú samþættingarþróun áfram, og með Rómarsáttmálanum 1957 var stofnað til svokallaðs Evrópubandalags. Sem tók við af Kola og Stál, þó Kola og Stál hafi haldið áfram að starfa í bakgrunni EB. 

En allan tímann var hin sameiginlega ógn í bakgrunni - enginn vafi á því, að sú vitneskja efldi tilfinningu fyrir nauðsyn á samstöðu. Það varð síðan ekki að ESB fyrr en 1993.

En ég held það sé fullkomlega öruggt, að án þess að allan tímann frá 1946 - 1989 hafi V-Evrópa haft Austantjaldið horfandi yfir öxlina á sér, myndi sú samrunaþróun er átti sér stað þau ár verið fullkomlega útilokuð.

• Ég held að það sé útilokað að beita þeim aðferðum sem beitt var í Frakklandi á 19. öld þegar Frakkland var Frakklandsvætt. Svo samræming menningar og tungu - sé klárt ekki inni í myndinni sem raunhæfur möguleiki.

• Þá er einungis eftir spurningin um "Sameiginlegann óvin."

 

Sameiginlegur óvinur!

Það er enginn vafi á því, að hatur frakka á þjóðverjum árin eftir 1850 og fyrri hl. 20. aldar, gegndi miklu hlutverki í því, að meitla hina frönsku þjóð meðan samtímis var hún leiruð saman af samræmdu skólakerfi og reglunni um að einungis mætti nota eitt tungumál.

Að sama skapi, beitti Prússland með mjög árangursríkum hætti fyrir sig þjóðernishyggjunni, þegar Þýskaland var sameinað á nokkrum áratugum. Og styrjaldir við utanaðkomandi óvini, urðu mikilvægur þáttur í sköpun hins sameiginlega ríkis, í eflingu þjóðarsamstöðu. Fyrst við Danmörku 2 stríð, síðan Austurríki og svo við Frakkland. Eftir það gegndi áfram óvinátta þjóðanna áfram sama hlutverki, að meitla samstöðuna meðan þjóðin var að venjast því að búa undir einni sameiginlegri stjórn.

Hver ætti óvinurinn að vera?

Mér sýnist vænlegast að hafa það "Kína."

1. Það væri tiltölulega létt verk - að skapa óvinaímynd af Kína, enda eftir allt saman, eru kínv. ekki að kaupa okkur upp? Þegar er til staðar undirtónn tortryggni.
2. Kína er vaxandi veldi, það einnig er nánast sjálfkrafa tortryggilegt í augum margra, svo það einnig léttir verkið við að sá tortryggni og jafnvel hatri.
3. Kína er einnig "ólýðræðislegt" einsflokks ríki - við erum vön því að tortryggja slík sbr. Sovétríkin sálugu, slíkt framandi stjórnarfar og tortryggilegt í sjálfu sér í augum margra í Evópu, og það einnig auðveldar verkið við sköpun óvinaímyndar.
4. Ekki má gleyma samkeppni um auðlyndir - en Kína er vaxandi mæli að sækja í auðlyndir víða um heim, og það sbr. samkeppni við okkur - er einnig leið til að auðvelda sköpun óvinaímyndar.
5. Ekki síst er Kína þægilegur óvinur, þ.e. ekki of nærri - allt Rússland á milli, margir fjallagarðar og eyðimerkur að auki.

• Þessu þarf auðvitað að fylgja dæmigerðar birtingamyndir - þ.e. efling hers, sameiginleg herþjónusta hefur alltaf verið stórt atriði - þá þarf eiginlega að vera "herkvaðning."
• Flott er að hafa stóran flota, svo unnt sé að sína vald máttar Evrópu sem víðast, og hafa flotaæfingar helst á svæðum þ.s. vænta má skipaumferðar frá óvininum.
• Það þarf að viðhalda nægilegri ógn, til þess að réttlæta að nægilega stór her sé til staðar - svo allir þegnar þurfi að gegna herþjónustu a.m.k. í heilt ár eða 2. Þ.e. þáttur í eflingu sameiginlegrar sálar.

• Þó svo ekki sé unnt að skipa fyrir um eitt tungumál, væri samt mögulegt að samræma námsskrá, svo unnt sé að innræta ungu kynslóðinni sameiginlega sýn á sögu og menningu.

 

Niðurstaða

Það eru sterkar vísbendingar um að bæði í Frakklandi og Þýskalandi, hafi almenningur í hvoru landi um sig verið skipulega verið alinn upp á hatri og fyrirlitningu, á þegnum hins landsins.

Auðvitað hjálpaði það til, að fyrir var til staðar ákveðinn undirtónn haturs og tortryggni, sem hægt var að efla með skipulegum hætti.

Það sama væri fræðilega unnt að gera í tilviki Kína, því þ.e. þegar til staðar ákveðinn undirtónn vaxandi tortryggni gagnvart Kína, meðal hópa almennings í Evrópu.

Spurning hvort að menntuð elíta Evrópu - hafi nægileg áhrif, og að auki nægilega mikla kaldhæðni til að bera, til að vera fær um að skapa fyrir ESB eða a.m.k. evrusvæði sem heild, skipulegt þjóðvæðingarprógramm - með sögulega séð klassískum aðferðum.

Meðan að upplifunin um vaxandi ógn frá sameiginlegum óvin, væri notuð í því skyni að efla samstöðu, í því að skapa það lím sem þarf til, svo að unnt sé að breyta lausu ríkjasambandi í raunverulegt sambandsríki.

Þá þarf að veifa fánum - halda stemmingarsamkundur á torgum svipað og nasistar beittu í Þýskalandi til að breiða út hatur á gyðingum.

Við sem flest tækifæri þarf að syngja þjóðsöng, o.s.frv. - Evrópa uber alles :)

Ps: Áhugaverð frétt frá Reuters, sem sýnir að Syriza flokkurinn er langt í frá öruggur með sigur.

Poll shows Greece electing pro-bailout government

 

 

Kv.

Getur Grikkland hrakist út úr evrunni fyrir 17. júní?

Það er nefnilega brostið á flóð flótta fjármagns út úr grísku bönkunum, sem virðist hafa hafist sl. mánudag þegar ljóst var að ekki yrði mynduð ný stjórn í Grikklandi, og ljóst að stefndi í kosningar þ.s. líkur virðast miklar á því, að flokkar sem eru andvígir björgunaráætlun Grikklanda komist til valda.

Hingað til frá því að evrukrýsan hófst virðist sem að þrátt fyrir allt hafi ekki nema 30% innistæðna í grískum bönkum verið farin - áfall en ekki hrun.

En síðan á mánudag hafa 3ma.€ flúið út úr bankakerfinu gríska þ.e. 2% á 3 dögum.

Útflæðið rúmlega 700 milljónir evra per þessa 3 daga.

Þetta kemur fram í The Economics:

Slouching towards the drachma

Going, going, gone?

Sjá einnig: Debt crisis: Greek euro exit looms closer as banks crumble

 

Þetta er algerlega rökrétt hegðan innistæðueigenda!

Þeir sjá fram á það að innistæður þeirra geti orðið í einu vetfangi á bilinu 50-80% minna virði, svo það er gersamlega rökrétt að taka þá evrurnar sínar út og varðveita undir kodda, ef þær hafa ekki verið fluttar í banka í öðru landi.

Vandinn sem þetta skapar fyrir Seðlabanka Evrópu er, að grískir bankar eiga ekki lengur nein nothæf veð, gegnt neyðarlánum.

Á sama tíma er ljóst, að þetta aukna fjárútstreymi þíðir að grísku bankarnir, sækja sér meira fé til Seðlabanka Evrópu.

Sem magnar upp fyrirséð tap Seðlabankans þegar - ekki ef - Grikkland verður gjaldþrota.

Það getur farið að reyna á viljann innan stofnunarinnar, til þess að moka sífellt auknum flaumi af pening inn í gríska fjármálakerfið - ef eins og virðist hæsta máta líklegt að það muni spyrjast út, meðal almennings á Grikklandi að fólk sé farið að taka peningana sína út, sem þá hvetur enn flr. til að gera það hið sama.

"Runaway" paník ástand getur myndast mjög hratt - ef þessu fer fram sem horfir, það má því vera að Grikkland muni hrekjast út úr evrunni, áður en að 17. júní kemur.

En ef gríska bankakerfið dettur um koll, sem það mun gera ef Seðlabankinn heykist um að dæla stöðugt fé inn á móti þ.s. líklega getur nú á næstu dögum þróast upp í allsherjar flótta peninga, þá á gríska ríkið engan valkost annan.

En að hefja prentun eigin peninga án tafar - en það væri eina mögulega leiðin fyrir gríska ríkið, að tryggja almenna fjármálaþjónustu í landinu, ef Seðlabanki Evrópu heykist á einhverjum tímapunki á næstu dögum, svo að bankakerfið gríska fellur um koll.

Þá um leið - gengur í gegn sú atburðarás sem menn hafa verið að íta á undan sér, þ.s. þá fellur sá nýi gjaldmiðill óhjákvæmilega stórt móti evrunni.

Og Grikkland mun eiga engan annan úrkosti, en að lýsa sig greiðsluþrota - enda munu allar skuldir 2-faldast í andvirði á móti hinum nýja gjaldmiðli, og sennilega jafnvel gott betur.

 

Þetta færir aukna spennu í þá daga sem líða nú fram að 17. júní

Skv. frétt Financial Times eru uppi samantekin ráð allra helstu stjórnenda stofnana ESB, og ríkisstjórna aðildarríkja evru fyrir utan Grikkland - að stefna að því að vinna sigur í kosningunum á Grikklandi 17. júní nk. - með þá stefnumörkun að kosningarnar séu um evruaðild eða ekki.

En grískur almenningur er enn upp til hópa fylgjandi því að vera í evrunni - líklega ekki almennur skilningur á því, hvað það þíðir að ef Grikkland verður gjaldþrota.

Svo stefnan er að setja málið fram með mjög skýrum hætti - standa við greiðslur af skuldum, standa við niðurskurðaráætlun og halda evru; eða sleppa henni, verða gjaldþrota.

Og þjóðinni verður sagt - að gjaldþrot þíði fátækt og vonarvöl! Efnahagslegur djúpfrystir.

Greeks urged to run poll as euro vote

"Senior European leaders are attempting to turn Greece's repeat mational election next month into a referendum on the country's membership of the euro, a high-stakes political gamble that officials believe can win back voters disillusioned by the tough bailout conditions but eager to stay in the single currency."

"José Manuel Barroso, president of the European Commission: We want the Greece to remain part of our family, of the European Union, and of the euro." - "This being said, the ultimate resolve to stay in the euro area must come from Greece itself."

"Senior European officials said the position was agreed after meetings this week, including a lunch on Monday between Barroso and other heads of EU institutions, including Mario Draghi, president of the European Central Bank, Herman Van Rompuy, the president of the European Council, eurozone finance ministers. It was also discussed at Monday's night's meeting of Mr Juncker's eurogroup."

"The next election is going to be a sort of a referendum election," said one eurozone finance minister. "We are going to convey very clearly to the Greek people that if there is no stable government to implement the conditions of the programme then we are going to have difficulties and are going to have to adopt plan B."

Formaður Syriza flokksins hefur verið að vara kjósendur sína við því, að allt verði reynt að hálfu stofnana ESB, og annarra áhrifaaðila innan evrusvæðis - að mála það mjög dökkum litum, framtíð Grikkland og grísks almennings, ef grískur almenningur styður hann og hans flokk til valda, þannig að í reynd verði áætlun evrusvæðisríkja um Grikkland hafnað í annað sinn af kjósendum.

Það er ljóst að áróðursstríðið er að hefjast fyrir virkilega alvöru.

 

Niðurstaða

Ef miklar úttektir úr grísku bönkunum sl. mánudag, þriðjudag og miðvikudag; sýna að allsherjar flóðbylgja úttekta út úr gríska bankakerfinu, er farin af stað. 

Þá óneitanlega, bætir það ástand enn á spennuna - fram að kosningum á Grikklandi þann 17. júní nk.

Á sama tíma, eru stofnanir ESB og aðrir áhrifaaðilar á evrusvæði, að hnykla vöðvana fyrir áróðursstríðið mikla, sem mun dynja á grískum kjósendum næstu vikurnar fram að 17. júní nk.

Spurning hvort maður muni naga neglurnar niður í kjúku á næstunni?

 

Kv.

Stefnir í spennandi kosningar í Grikklandi um miðan júní!

Eins og fram kom í helstu fjölmiðlum, hefur forseti Grikklands loks gefist upp á stjórnarmyndun, í reynd var þetta óskaplega stutt - einungis 7 dagar sem leitast var við að mynda stjórn. Til samanburðar hefur það tekið allt að hálft ár frá kosningum, að mynda stjórn í Belgíu.

 

Sjá úrslit kosninganna fyrir viku!

 

Til samanburðar niðurstaða nýrrar skoðanakönnunar:

SYRIZA Surges in Polls, Sun Setting on Golden Dawn

1. Syriza........................20,5%
2. Nýtt Lýðræði..............19,4%
3. PASOK.......................11,8%
4. Sjálfstæðir Grikkir.........7,8%
5. Lýðræðislegt Vinstri......6,2%
6. KKE kommúnistar.........4,8%
7. Nýnasistar detta út.

Spennan sníst um það hvort "Bandalag Róttækra Vinstrimanna" eða Syriza nær því að verða stærsti flokkurinn, en undanfarna daga hafa kannanir sýnt þann flokk með allt að 25%.

Þá fær sá flokkur 50 þingmenn að gjöf skv. reglu á gríska þinginu, sem kveður á um að stærsti flokkurinn, fái alltaf 50 þingmenn til viðbótar, fyrir það eitt að vera stærstur.

Undanfarin ár hefur þetta auðveldað myndun eins flokks meirihluta í Grikklandi.

Hægri menn og grískir kratar, hafa skipst um að koma sínu fólki að á ríkisjötunni, þ.s. laun og fríðindi eru hærri en gengur og gerist í grísku samfélagi.

Það leiðir til þess, að menn reyna mikið til að komast inn í ríkisstarf - öfugt því sem er háttað t.d. hér á landi, þ.s. einkarekstur hefur yfirleitt veitt betri laun.

Að baki uppreisn grískra kjósenda býr ekki síður reiði yfir því hve gersamlega ónýt forystusveit megin hægri flokksins annars vegar og hins vegar PASOK - er, og hefur reynst vera í gegnum árin.

Stór hluti skulda Grikklands er einfaldlega komnar til - vegna þess spillingarkerfis sem flokkarnir bjuggu til, þ.s. fólki sem hefur haft tengsl við flokkana, hefur getað holað sér niður í þægileg vel borguð störf.

A.m.k. vel rúmur helmingur skulda Grikklands, er búið til vegna þess hallarekstrar sem fjármagnaður var með lánum, var framkallaður af kostnaðinum við þetta spillingarkerfi.

 

Ósanngjarnar skuldir?

• Um er að ræða skuldir sem almenningur naut ekki hagnaðar af - þegar var verið að búa þær til.

• Þetta er ekki síst grunnur reiðinnar - að almenningur sér fram á gríðarlega lífskjaraskerðingu - til að greiða niður slíkar óreiðuskuldir.

• Þannig að til verður mjög svipuð reiði og hér hefur rýkt, vegna skulda sem "banksterar" bjuggu til - og þjóðin hefur ekki viljað taka að sér að borga.

• Ég bendi á þetta - að í augum fjöldans í Grikklandi - er ekki mikill vilji til staðar til að endurgreiða þessar óreiðuskuldir.

• Hugmyndir sem eru úbreiddar, að þetta séu ósanngjarnar skuldir - tengjast ekki síst þessari upplifun.

• Reiðin gagnvart gömlu flokkunum er mikil.

• Mörgu leiti sambærileg þeirri reiði sem hérlendis rýkir - gagnvart þeim einstaklingum sem tæmdu bankana að því er virðist innan frá, og tóku Ísland í nefið lífskjör almennings í leiðinni.

Þessa vegna fá hugmyndir formanns Syriza flokksins, þess efnis að hann ætli að fá sem mest af þessu - fellt niður, ef hann kemst til valda.

Heilmikillar athygli - og töluverðum fjölda fólks finnst það tilraunarinnar virði, að reyna að endursemja.

Ég á hinn bóginn hef ekki hans bjartsýni - að það sé raunverulega raunhæft, að spila "brinkmanship" þ.e. hóta gjaldþroti en bjóða t.d. í staðinn að greiða bara hlutfall af skuldunum, t.d. minna en helming.

Þá meina ég, að ég á ekki von á því að Þjóðverjar samþykki neinar þær tilslakanir um upphæð skuldanna, sem myndu fara í nokkru nærri því að uppfylla þrár grísks almennings eða hugmyndir formanns Syriza flokksins.

Þannig að þá er mun líklegra að hann, þurfi að fara leið B, þ.e. einhliða yfirlýsing um gjaldþrot.

 

Hver er kostnaður frakka og þjóðverja?  Appetiser cost of Greek exit is €155bn for Germany, France: trillions for meat course

Bendi fólki á að skoða þá uppsetningu sem Ambrose Evans-Pritchard setur upp, en þar er verið að leitast við að tína fram, hver kostnaður Frakklands og Þýskalands eina og sér, sennilega er af gjaldþroti Grikklands.

Auk þess skuldar Grikkland Seðlabanka Evrópu mikið fé, sem myndi sennilega tapast.

Það má ekki heldur gleyma, að almenningur á Grikklandi skuldar mörgum erlendum bönkum eitt og annað, og margir grikkir líklega verða greiðsluþrota að auki.

Fj. fyrirtækja er að auki líkleg að rúlla, og mikið af skuldum þeirra tapast.

Áætlanir um kostnaðr í heild, hafa sveiflast milli 800 - 1.000ma.€.

Þetta væri dýrasta ríkisgjaldþrot klárlega sem átt hefur sér stað, eftir Seinna Stríð.

Þetta mun óhjákvæmilega valda mjög miklu umróti í fjármálakerfi Evrópu - stærra áfall sennilega en gjaldþrot Lehmans bankans var.

Þ.e. í þessu samhengi, sem formaður Syriza telur hann geta náð fram verulegum tilslökunum, með því að semja með tveim hrútshornum.

Ég skal ekki fullyrða að það sé gersamlega útilokað, að góður "brinkmanship" geti mögulega skilað - einhverju.

En til þess að slík stefna hafi trúverðugleika, verða mótaðilar að trúa því að hótunin um einhliða yfirlísingu um gjaldþrot - hafi trúverðugleika.

Sem þíðir að formaður Syriza getur neyðst til að standa við þá hótun.

 

Merkel and Hollande join forces on Greece

Nýr forseti Frakklands hitti Angelu Merkel, og þau komu fram með sameiginlega yfirlísingu þ.s. Grikkland var hvatt til að standa við skuldbindingar sýnar. Hollande gaf þó í skyn, að Evrópa muni aðstoða Grikkland við það að stuðla að hagvexti - sagði þó ekki akkúrat hvað, Merkel kom einnig með sambærilega skýrskotun.

Ég á ekki von á því að þessi yfirlýsing muni mikil áhrif hafa innan grískra stjórnmála - en þ.e. rökrétt að þau tvö setji fram sína stefnu - - > Syriza mun á móti hamra á sinni, spurning hvort aðilar séu að undirstrika afstöðu sína áður en samningalota hefst, eða hvort þetta sé raunverulega óhagganleg afstaða.

Það verður þá að koma í ljós.

 

Niðurstaða

Það er töluvert svipuð hugsun uppi á meðal grísks almenning, og hér á Íslandi hefur gætt - "við viljum ekki borga skuldir óreiðumanna." Meðan óreiðumennirnir hér á Íslandi voru þeir sem ráku bankana beint í hrun, með stórfelldu tjóni fyrir almenning og aðra, sem hefur skapað erfiðustu milliríkjadeilu sem Ísland hefur glímt við síðan ár þorskastríðanna. Þá eru grísku óreiðumennirnir, þeir pólitíkusar sem ráðið hafa Grikklandi sl. ár og hafa skapað það dýra spillingarkerfi, sem skapað hefur mikinn hallarekstur sem greitt var fyrir með lánsfé - sem nú erlendir aðilar vilja fá endurgreitt.

Meðan í tilviki okkar íslendinga, var um skuldir einkabanka. Þá er þarna klárt um skuldir gríska ríkisins. Og slíkum skuldum er sennilega mun erfiðara undan að víkjast.

Ég hef samt fulla samúð með reiði og vonbrigðum grísks almennings.

 

Kv.

Umræða um hugsanlegt hrun evrunnar nær nýju hámarki!

Það virðist stefna óumflýgjanlega í brotthvarf Grikklands úr evrunni, eftir að ljóst er að mánudag eru líkur á stjórnarmyndun engu betri en í sl. viku, en formaður Syriza flokksins Alexis Tisipras hefur einfaldlega neitað að láta sjá sig á fundum forseta Grikklands ásamt formönnum stjórnmálaflokka sem hófust á sunnudag. Hann hefur allt að græða á endurtekningu kosninga, skv. skoðanakönnunum - sem sýna allt að 25% fylgi Syriza eða "Bandalags Róttækra Vinstrimanna." Formaður annars vinstriflokks, Lýðræðislegs Vinstri tilkynnti seint á sunnudag, að hann treysti sér ekki til að mynda stjórn án Syriza, enda keppa þeir flokkar mikið til um sömu atkvæðin, þó Lýðræðislegt Vinstri sé ívið hófsamari í stefnumálum.

Skv. síðustu fréttum sjá frétt Financial Times, ætlar forseti Grikklands að taka lokaslag á morgun:

Greece set for further coalition talks

Gríska þingið kvá skv. nýlegum fréttum, koma saman nk. fimmtudag - þá sennilega í allra síðasta lagi, mun það vera væntanlega formlega tilkynnt, að efnt verði til nýrra þingkosninga um miðjan júní.

 

Í dag var mikið um yfirlísingar ráðamanna!

• Wolfgang Schäuble -  "The price if they decide to leave the euro is very high" and "would cause a huge amount of turbulence for all of us".
• Michael Noonan - "Ireland's finance minister...would “like to encourage” Greece to stay in the euro region. Adds that euro finance ministers are "not planning a Greek exit". 
• Angela Merkel - "Greeks are paying for past mistakes and that she is "concerned about Greece". She adds that Greece will "always" stay an EU member and doesn't expect solidarity with Greece to end."
• Didier Reynders - "Belgium's finance minister, has said it would be a "catastrophe" if Greece left the euro as it would risk contagion."
• Luc Frieden - "Luxembourg Finance Minister is confident that Greece will comply with the terms of its bailout. Why? Because no compliance, no aid."
• Jose Manuel Garcia-Margallo - "Spanish Foreign Minister has blamed Greece for his country's high bond spreads over German bunds today."
• Maria Fekter - "Austrian Finance Minister says a country such as Greece can't leave the eurozone but it can leave the EU."

En fjármálaráðherrar evrusvæðis hittust seinnipartinn í dag, og ráðherrarnir voru spurðir af fréttamönnum á leiðinni inn í ráðstefnuhúsið.

Þegar ráðherrarnir komu út af fundinum, hvöttu þeir gríska stjórnmálamenn til að finna lausn sem myndi fela í sér að Grikkland mundi standa við "skuldbindingar" sínar og halda evrunni.

Yfirlísing sem sennilega mun lítil áhrif hafa á gang mála.

 

Paul Krugman segir Evruna geta rústast á næstu mánuðum!

Eins og sést þá tekur Krugman frekar stórt upp í sig!

Paul Krugman - Eurodämmerung

Some of us have been talking it over, and here’s what we think the end game looks like:

1. Greek euro exit, very possibly next month.

2. Huge withdrawals from Spanish and Italian banks, as depositors try to move their money to Germany.

3a. Maybe, just possibly, de facto controls, with banks forbidden to transfer deposits out of country and limits on cash withdrawals.

3b. Alternatively, or maybe in tandem, huge draws on ECB credit to keep the banks from collapsing.

4a. Germany has a choice. Accept huge indirect public claims on Italy and Spain, plus a drastic revision of strategy — basically, to give Spain in particular any hope you need both guarantees on its debt to hold borrowing costs down and a higher eurozone inflation target to make relative price adjustment possible; or:

4b. End of the euro.

And we’re talking about months, not years, for this to play out.

Kem með augljósa svarið við þessu - já sannarlega má fastlega búast við því, að ótti dreifist víðar um S-Evrópu, og það verði töluvert um fjármagnsflótta til N-Evrópu, sem getur mjög vel ógnað lausafjárstöðu banka á Spáni, Ítalíu og Portúgal.

Þetta er í reynd sambærilegt ástand við þ.s. ríkti í desember til byrjun janúar - og ég tel að sama lausn og þá var notuð, geti virkað aftur.

Viðbrögðin eru þá LTRO 3 - Seðlabanki Evrópu getur endurtekið svokallaða LTRO aðgerð sem framkvæmd var í desember og febrúar, en í þetta sinn væri framkvæmd aðgerð cirka álíka stór, og hinar tvær saman-lagt. Það er að cirka 1.000 ma.€ væri dælt á einu bretti út í peningakerfi evrusvæðis.

Seðlabanki Evrópu - getur enn einu sinni slakað á kröfum um hvað akkúrat telst vera gild veð, og í reynd slakað á því eins mikið og bankanum sýnist.

En margir hagfræðingar óttast að fjöldi banka hafi ekki lengur nægilega góð veð upp á að bjóða - en Seðlabanki Evrópu hefur lækkað standardinn á veðum þegar oftar en einu sinni, fræðilega getur hann lækkað hann svo mikið, að veð séu meira formsins vegna. Spurning hve langt óttinn getur teymt menn, þegar á reynir.

Menn gera ímislegt þegar tilvistarkreppa skellur á - En Seðlabankinn stendur frammi fyrir þeim möguleika, að getað lent í því að hann hætti að vera til, ef evran fellur um koll. Allir bankaráðsmennirnir, starfsmenn bankans - missi vinnuna. Þá synda menn sennilega frekar en að drukkna.

Auðvitað er mögulegt að einhver hindri slíka aðgerð t.d ríkisstj. Þýskalands - en ég held eins og ég hef sagt áður, að þegar á reyni þá muni pólitíkusar Evrópu frekar kjósa þá aðgerð, sem virðist minna hættuleg - þ.e. prenta ef hinn valkosturinn er hrun. Prentun verði "default" eða þ.s. menn framkvæma, þegar öll önnur sund eru lokuð. Þannig er það.

Afleiðing ekki hrun - heldur "Stagflation" þ.e. verðbólga í samdrætti, og vaxandi því meir sem kreppan vex og menn hrapa dýpra inn í prentun sem hina síðustu reddingu.

Eftir því sem næsta krýsa - og næsta krýsa, kallar á frekari prentun. En þetta á eftir að vera grunar mig löng röð enn af krýsum, og prentun rétt svona í startholum miðað við þ.s. fyrir rest mun hafa verið prentað.

Auðvitað getur þetta allt fallið á hliðina - einhvers konar lömun tekið við eða þá sauðþrjóska, um að menn gefi ekki frekar eftir sín prinsipp. Þannig að ekki fáist fram þau inngrip sem þarf til - svo allt í einu verði stóri skellurinn.

 

Fleiri áhugaverðar skoðanir!

BBC - Robert Preston - Could the euro survive a Greek exit?

Mohamed El-Erian - The eurozone must shrink to survive

Arvind Subramanian - Greece’s exit may become the euro’s envy

Charles Hugh Smith - A Crazy Idea That Might Just Work: Greece Should Adopt The US Dollar

Der Spiegel International - Greece Can No Longer Delay Euro Zone Exit

Bendi sérstaklega á að lesa fréttaskýringu Der Spiegel, sem er á ensku en upphaflegur texti var birtur, sl. föstudag í þýsku útgáfunni.

Virkilega góð og vönduð fréttaskýring.

En þar kemur fram, vel fram - hve gersamlega ónýt hin hefðbundna pólitíska elíta á Grikklandi er.

Þannig að kosning Syriza flokksins, er ekki síður uppreisn almennings, gegn spillingunni og óráðsýgjunni, en aðgerðum þeim sem neitt hafa verið upp á Grikkland.

Ef við berum Ísland við Grikkland, þá var í báðum löndum þjóðin í reynd rænd - en meðan það var spilling í viðskiptalífinu hér, þá í staðinn á Grikklandi eru það pólitíkusar sem virðast sjá það sem sitt helsta hlutverk, að rupla og ræna sjóði landsins til þess að verða persónulega ríkir.

Formaður Syriza nýtur þess því, að vera ekki hluti af gömlu elítunni.

Í reynd væri drögmuvæðing góður hlutur í því samhengi að því leiti, að þá geta þeir ekki lengur spilað þann leik að hirða ofurlaun sem færð eru á bankareikninga erlendis nær samstundis.

En drögmuvæðing mun minnka mikið raunvirði launa þeirra, og þ.s. meira er - að meira að segja þeir myndu ekki svo auðveldlega geta fært þau laun yfir á erlenda reikninga.

-------------------------------

Skoðun El-Erian er einnig áhugaverð, en hann vill nú að evrusvæðis skapi þegar í stað eða sem fyrst, útleiðir fyrir þjóðir sem ekki geta líklega látið dæmið ganga upp innan evrunnar. Þetta verði undirbúið og skipulagt, þannig tjónið lágmarkað. Annars geti að hans mati evran liðið undir lok.

-------------------------------

Indverski hagfræðingurinn, bendir á að í reynd geti drögmuvæðing reynst evrunni hættulegt, ekki vegna þess að endilega muni Grikkland enda í efnahagslegu hildýpi, heldur geti það öfuga átt við - að í kjölfar snöggrar niðursveiflu sem fyrst myndi eiga sér stað, myndi koma skömmu síðar uppsveifla.

Að drögmuvæðing myndi flýta fyrir viðsnúningi. Og að, það myndi síðar meir hvetja flr. þjóðir til að yfirgefa evruna. 

Áhugavert að sjá viðhorf indversks hagfræðings. En Asíumenn eru orðnir mjög skeptískir.

-------------------------------

Herra Smith er rithöfundur en ekki hagfræðingur, og ég læt hann fylgja með meira til gamans.

 

 

Ítalska innanríkisráðuneytið er að íhuga að kalla ítalska herinn til að verja skattstofur landsins fyrir árásum almennra borgara!

Soldiers may be deployed to protect Italian tax offices

Annamaria Cancellieri - the interior minister - “There have been several attacks on the offices of Equitalia in recent weeks. I want to remind people that attacking Equitalia is the equivalent of attacking the State,” - “Bringing in the army to defend sensitive targets is a possibility that we are studying. This has already been done in the past. We have a limited number of personnel available and so that is why using the army is a possible solution." - “We are going through a very difficult moment and some people may feel tempted (to cause disturbances). We all need to have a sense of duty and ensure that this temptation does not spread.”

 

Þetta er eiginlega frekar mögnuð frétt - að stutt sé í að skattstofur Ítalíu verði ef til vill varðar af sandpokavígum, og hermönnum gráum fyrir járnum.

 

Þetta sýnir að samfélagsumrót sé einnig vaxandi á Ítalíu, ekki síður en á Grikklandi.

 

 

Töluvert verðfall varð á mörkuðum í Evrópu í dag:

• The FTSE 100 fell 2pc to 5,465.52 points, pulled down by bank shares,
•  the CAC slid 2.3pc in Paris and the German DAX lost 1.9pc.
• In Spain, the IBEX fell 2.7pc
• and the FTSE MIB dropped 2.7pc in Italy.

Þetta er ofan í verðfall sl. viku.

 

Evran verðféll - vaxtakrafa Bretland og Þýskalands lækkaði - og hún hækkaði á Spáni, bæði Ítalía og Spánn seldu bréf í morgun og fengu óhagstæð verð!

• Vaxtakrafa fyrir þýsk 10 ára bréf lækkaði í 1,45% og þ.e. það lægsta verð nokkru sinni.
• Sama gerðist í Bretlandi, að 10 ára krafan féll í 1,86%. Það er einnig met.

Þetta er talið sýna merki um paník á mörkuðum, að aðilar séu að selja óörugg bréf og kaupa þau sem teljast öruggari, þá lækkar tilboð þeirra í örugg bréf eða þau sem talin eru öruggari.

 

Að bæði tilvikin séu met, segir að paník sé á nýjum hápunkti.

 

Það er áhugavert að þessi verð séu komin niður fyrir þ.s. lægst gerðist þegar síðast paník stigið fór mjög hátt kringum sl. áramót. 

 

Ein vísbending um það, að paník sé jafnvel meiri - þó aðrar bendi til þess að enn sé hún ekki alveg búin að ná sama dampi og þá, þó skammt sé í að svo verði aftur.

• Vaxtakrafa fyrir 10 ára spönsk endaði í, 6,24%. Krafan er ekki enn komin þangað sem hún náði hæst, er paníkin var í hámarki síðast við sl. áramót. Þá fór krafan upp í kringum 7%.

• Evran lækkaði í $1.2843. Það er enn nokkuð hærra en í byrjun janúar, er evran fór lægst í kringum 1,1260 á móti dollar. En töluverð lækkun þó miðað við þ.s. hefur verið undanfarna mánuði.

Ríkisstjórn Spánar seldi bréf í morgun, og vaxtakrafan er klárt í hækkunarferli: "Spanish bond auction. Twelve-month bills have average yield of 2.985pc versus 2.623pc in April. Eighteen-month average yield of 3.302pc versus 3.11pc in April."

Sala á ítalskra yfirvalda á skuldabréfum sýnir einnig hækkunarferli: "Italy sells three-year bonds at 3.91pc versus 1.89pc in April. Bid-to-cover falls to 1.52 times versus 3.89 in last month."

Takið eftir minnkandi eftirspurn sbr. "bid to cover ratio." Hækkun vaxtakröfu beggja landa, var eitt af því sem skapaði óróa á hlutabréfamörkuðum í Evrópu í dag.

Iðnframleiðsla lækkaði í Evrópu í mars: Eurozone industrial output fell 0.3pc month-on-month and 2.2pc year-on-year in March. Analysts expected a 0.4pc rise month-on-month and a 1.2pc fall year-on-year. 

Þessi frétt spilaði rullu í lækkun markaða í Evrópu. En þetta er enn ein vísbendingin ofan á fjölda áður fram kominna, sem segja - að kreppan í Evrópu fari versnandi.

 

Niðurstaða

Evrukrýsan nálgast hratt það ógnarástand er ríkti nærri sl. áramótum, þegar það virtist að evran gæti dottið um koll þá og þegar. Aftur er umræðan um hugsanleg endalok hennar komin á flug. Og nú loksins virðast nálgast endalok hins gríska drama. 

Þá endurtekur sig umræðan um - hvað gerist, ef. Nema að nú telja flestir að það sé raunverulega yfirvofandi atburðarás að Grikkland yfirgefi evruna og lýsi sig einhliða gjaldþrota.

Að sjálfsögðu er það ekkert öruggt, að það muni vera vilji til að beita úrræðum Seðlabanka Evrópu af þeim krafti, sem mun þurfa - til að verja evruna falli þegar en ekki ef Grikkland lýsir sig gjaldþrota, og yfirgefur evruna.

Þó ég hallist frekar á þann veg, að hræðslan við hrun muni íta það duglega við aðilum, að Seðlabanka Evrópu verði veitt það umboð sem hann þarf nú þegar í annað sinn mál stefna í átt að 11. stundu fyrir hrun - þá er það ekki meira en svo að ég tel það svona 55/45 líkur.

Svo kannski hefur Krugman rétt fyrir sér - þó nú sem stendur, eigi ég frekar von á því að menn muni láta atburðarásina hrekja sig aftur í það að prenta evrur af þeim krafti, sem dugar til að forða hruni.

Síðan verði þeirri þróun haldið áfram - krýsu eftir krýsu. En málið er ekkert búið þó Grikkland fari sennilega nú á næstu mánuðum út úr evrunni.

Írland er ekkert hólpið - Portúgal er í mjög miklum vanda - það er Spánn einnig, og það er langt, langt í frá öruggt heldur að Ítalíu takist að koma sér út úr vanda.

Þannig að það má vera að flr. lönd yfirgefi evruna fyrir rest. Það þarf þó ekki að gerast á þessu ári.

Mér finnst sennilegar að evrukrísan dragnist áfram út þetta ár, og að ef evran hefur það af - fyrir rest, þá muni það koma í ljós að í dag sé krýsan cirka í hálfpunkti, mikið líf í henni enn, margar krýsur - mikil prentun.

Það er ekki algerlega útilokað að Spánn og Ítalía hafi það af innan evrunnar, en kostnaðurinn við það að halda þeim innan - verði þá fyrir rest í formi gríðarlegs flóðs af prentuðum evrum.

Þetta er spurning um vilja - hvort þjóðirnar í Evrópu hafa nægilegan vilja til að taka á sig þá verðbólgu sem því mun fylgja, að viðhalda hinum sameiginlega gjaldmiðli. En ég sé ekki að nokkur önnur leið verði til þess fær - en prentun, þ.e. verðbólguleið.

Ef það fer þannnig að hún hangir saman, þá ætti það að enda svo fyrir rest að það tekst að lækka lífskjör nægilega með verðbólguleið til þess, að framleiðsla í Evrópu verði aftur samkeppnisfær við framleiðslu frá Asíu. Þá tekur kreppan enda og hagvöxtur getur aftur hafist, sennilega ekki síðar en við upphaf næsta áratugar.

Ef evran springur - þá á þessi þróun sér stað hraðar, þ.e. gjaldmiðlarnir nýgju gengisfalla þ.s. þeir þurfa, og aðlögun á sér stað miklu fyrr. En vilji elítunnar til að halda dæminu saman er sterkur, því annars tapar hún stöðu sinni - áhrifum og ríkidæmi. 

Mig grunar að líkurnar séu aðeins örlítið meiri á því að elítunni takist það verk.

 

Kv.

Hinar miklu sandauðnir tunglsins Títan!

Ég held að það komi líklega mörgum á óvart að heyra, hvar í sólkerfinu er að finna mestu sandauðnir alls sólkerfisins. Flestir myndu ímynda sér að það væri á Mars, sem er nánast samfelld köld eyðimörk. En þvert á móti, tungl Satúrnusar Títan, þar má finna sandhöf og sandöldur sem taka langt því fram sem finnst nokkurs staðar annars staðar í Sólkerfinu. Hverjum hefði dottið það í hug?

Samanburður sandhaf við miðbaug á Títan, efri mynd, og sandauðn í Namibíu.

Það sem merkilegt er ekki síst eru áhrif þyngdaraflsins á myndun sandalda á Títan, en þar er mun minna þyngdarafl sem þíðir að sandöldurnar verða mun hærri og oft gríðarlega langar. Þær sem sjást á eftir hluta myndarinnar sem sýnir svæði á stærð við Bandaríkin, sem setur sandöldurnar sem sjást á þeirri mynd í allt annan skala en á neðri myndinni.

Öldurnar á efri myndinni, eru mörg hundruð kílómetra langar, allt að 100 metra háar og km. á breidd.

Myndirnar af sandöldum á Títan eru teknar af geimkannanum Cassini, og þ.s. andrúmsloftið á Títan er 2-falt þykkra en á Jörðinni, og einnig ógagnsætt vegna misturs - eru þær teknar með radar.

Sjáið hvernig sandöldurnar á Títan, sveigjast utan um kletta - vegna þess að vindurinn sem myndar þær sveigist um þær sömu klettamyndanir, alveg með saman hætti og á Jörðunni.

Á myndinni hér til hliðar má sjá hvernig sandöldur sveigja utan með gíg, sem líkindum er eftir loftstein.

Samfelldur sandsjór er á Títan allan hringinn umhverfis miðbaug tunglsins, og virðist ná í báðar áttir frá miðbaug Títan allt að 30° breiddargráðu norður og suður.

Ef maður ímyndar sér að róbotísk flugvél eða loftbelgur eða loftskip verði einhverntíma sent á þessar slóðir, þá myndi tunglið líta út ekki ósvipað og menn hafa ímyndað sér eyðimerkur plánetuna Tatooine í Star Wars seríunni, eða Frank Herbert ímyndaði sér pánetuna Arrakis í Dune seríunni. En eins langt og sá samanburður nær, þá er yfirborðshitastig gerólíkt þeim ímynduðu plánetum, hvað þá yfirborðshita t.d. í Sahara hér á Jörð.

"Titan's surface temperature is about 94 K (−179 °C, or −290 °F).

Brr - óvarinn maður myndi sennilega frjósa í gegn á sekúndum. Það hefur einnig áhugaverðar afleiðingar, nefnilega þá að sandurinn hefur allt - allt aðra efnasamsetningu, en hér á Jörð.

En þó ekki þá sem flestum myndi detta í hug - þ.e. vatns-ís.

"“Understanding how the dunes form as well as explaining their shape, size and distribution on Titan's surface is of great importance to understanding Titan's climate and geology because the dunes are a significant atmosphere-surface exchange interface,” Nicolas Altobelli explains." - "“In particular, as their material is made out of frozen atmospheric hydrocarbon, the dunes might provide us with important clues on the still puzzling methane/ethane cycle on Titan, comparable in many aspects with the water cycle on Earth,” the ESA Cassini scientist concludes."

Mjög merkilegt - sandurinn í sandöldunum er gerður úr sannarlega ís, en eins og sést er það frosið kolvetni - magnað! Líklegast megni til etan-ís.

Það vill nefnilega svo til, að á tunglinu rignir kolvetni (etan og metan) úr skýjum, og það myndar stöðuvötn og lítil höf á svæðum nærri Norður- og Suður-skauti Títan.

Einna helst virðist rigna við skautin. Meðan að svæðið í grennd við miðbaug sé mjög þurrt, og því geti það myndað þessar óskaplega umfangsmiklu sandbreiður.

Við skautin má einnig finna árfarvegi - merki þess að þeir fyllist og tæmist þegar regntímabilið kemur eða fer.

Mynd af árfarvegum tekið af kannanum Hugyens!

Títan er sem sagt eina veröldin í Sólkerfinu fyrir utan Jörðina sjálfa, þ.s. staðfest er tilvist yfirborðsvökva í umtalsverðu magni, sjá myndir af stöðuvötnum - radarmyndir.

Og sá vökvi er talinn vera megni til kolvetni "hydracarbons."

Andrúmsloft Títan er einnig áhugavert, en þar má finna ský samsett úr etan og metan dropum eða metan etan ískrystöllum. Einna helst nær skautum Títans. Klárt er að þar rignir, sérstaklega í nágrenni skautanna.

Samsetning andrúmslofts:
Stratosphere:
98.4% nitrogen (N2),
1.4% methane (CH4);
Lower troposphere:
95% N2, 4.9% CH4

Sbr. andrúmsloft jarðar, samsetning:

78.08% nitrogen (N2)^[3]
20.95% oxygen (O2)
0.93% argon
0.038% carbon dioxide
About 1% water vapor (varies with climate)

Í báðum tilvikum er nitur megnið af efnisinnihaldi lofthjúps, en ekkert súrefni er að finna í lofthjúp Títan, ef það væri til á Títan væri það frosið sennilega mörgum lögum undir.

Líklegasta efnisinnihald vatnanna á Títan skv. tölvumódelum:

"According to a computer model developed by Daniel Cordier of the University of Rennes, three-quarters of an average polar lake is ethane, with 10 per cent methane, 7 per cent propane and smaller amounts of hydrogen cyanide, butane, nitrogen and argon."

Ligeia Mare stærsta vatnið hingað til staðfest á Títan, stærra en "Lake Superior"

Vangaveltur eru uppi um hugsanlegt líf á Títan!

"It has also been suggested that life could exist in the lakes of liquid methane on Titan, just as organisms on Earth live in water. Such creatures would inhale H2 in place of O2, react it with acetylene instead of glucose, and exhale methane instead of carbon dioxide. " - "Evidence for this form of life was identified in 2010 by Darrell Strobel of Johns Hopkins University; an over-abundance of molecular hydrogen in the upper atmospheric layers, which leads to a downward flow at a rate of roughly 10²⁵ molecules per second. Near the surface the hydrogen apparently disappears, which may imply its consumption by methanogenic lifeforms....Another paper released the same month showed little evidence of acetylene on Titan's surface, where scientists had expected the compound to accumulate; according to Strobel, this is consistent with the hypothesis that acetylene is being consumed by methanogens.^"

Á þessari stundu eru þetta ekkert annað en skemmtilegar tilgátur. En óneitanlega væri það áhugavert ef þetta síðar meir reyndist vera svo.

Þá væri það þar með sannað, að líf í alheiminum mun geta þrifist við miklu mun fjölbreyttari skilyrði en hingað til hefur verið talið líklegt.

Verur frá slíkum plánetum, ættu mjög erfitt með að sækja okkur hingað heim þ.s. þær væru úr efnum, sem líklega eru lofttegundir hér - myndu sennilega brenna upp eða springa í tætlur við okkar hitastig eða hvort tveggja.

Og öfugt, ef maður reyndi að ganga um á Títan í búningi, þá myndi landið bráðna undan honum og sá sökkva beinlínis niður, og sá gæti sokkið bísna langt niður alla leið niður í vatnshafið undir.

 "Titan is 5,150 km across, compared to 4,879 km for the planet Mercury, 3,474 km for Earth's Moon, and 12,742 km for the Earth." 

Talið er að undir yfirborðinu óþekkta km. niður, sé haf af vatni í bland við ammóníak, og enn dýpra sé hreinn vatnsís, svo á endanum kjarni af grjóti.

Talið er líklegt að á Títan séu eldfjöll, sem gjósi vatni sbr. "cryo volcanism."

Við yfirborðshitastigið verður vatnið fljótt að ís, og hart nærri því sem berg.

Ég get ekki ímyndað mér að flaug geti lent á Títan nokkru sinni né tekið aftur á loft - en allt myndi springa í tætlur ef einhver reyndi flugtak, svipuð áhrif og hraun rennur yfir vatn. 

Myndast feykilegur gufuþrýstingur og farið myndi springa í tætlur.

Unnt er að senda róbotísk för eina leið niður, eins og Hugyens í fallhlhlýf. En í framtíðinni má vera að unnt verði að senda för sem myndu notfæra sér þykkt loftsins, þ.e. þau myndu svífa eða fljúga.

En ég á ekki von á því að mannkyn geti nokkru sinni gengið á þessari veröld.

Þannig séð, að ef það eru til verur á íshnöttum í öðrum Sólkerfum, þá munum við og þær ekki geta keppt um sömu plánetur.

Það sama myndi eiga við aðra fræðilegar verur byggðar á silikon grunni, að þær myndu þrífast við mörg hundruð til þúsund gráður celsius. Og að sama skapi væru þeirra veraldir og okkar gersamlega ónothæfar hverjum öðrum, því engin samkeppni.

Líklegast er þó talið að flestar verur verði á grunni kolefna, og vatns. Muni anda súrefni. Svo þá er klár hætta á samkeppni um plánetur sem hugsanlega finnast þarna úti.

Heimildir:

Hypothetical types of biochemistry

Titan (moon)

Titan's Great Dune Seas Rival Science Fiction Worlds

Titan Sand Dunes Betray Moon's Geological History

Tímaritið Astronomy tölublað, apríl 2012.

 

Niðurstaða

Það er gjarnan sagt að alheimurinn sé furðilegri og stórkostlegri en við erum fær um að ímynda okkur. Og það virðist raunverulega svo. Eða hver hefði getað ímyndað sér að hið frosna tungl Títan hefði stærstu sandölduhöf í Sólkerfinu, eða að tungl Júpiters Io, væri sá staður í sólkerfinu þ.s. lang - lang mest er af eldvirkni. Eða, að á tunglinu Evrópu sem einnig snýst um Júpíter væri að finna höf undir ísbreiðunni. Í reynd er talið í dag, að slík höf undir yfirborði sé að finna víða undir yfirborði ístungla, eins og Callysto og Ganimede o.flr. Einnig Tríton.

Síðan hefði enginn getað ímyndað sér þá fjölbreytni pláneta sem hafa verið að finnast á undanförnum árum.

Þ.s. best er, að megnið af fyrirbærum alheimsins eru enn óþekkt. Svo við getum lengi áfram haldið áfram að fyllast undrun og lotningu yfir því hve veruleikurinn er stórfenglegur.

 

Kv.